Geweldloos verzet

De oud-verzetsstrijdster Wil Westerweel is eind vorige week in haar woonplaats Amersfoort overleden. Zij is negentig jaar geworden. Het onderwijzersechtpaar Wil en Joop Westerweel nam in de oorlogsjaren deel in een unieke geweldloze verzetsgroep die vele joden het leven heeft gered. Zowel joden als niet-joden zaten samen in deze groep.

De Westerweels leerden elkaar kennen via hun werk en kwamen in de jaren dertig terecht bij de experimentele `Werkplaats' van onderwijspioniers. Daar kreeg, aldus jongste zoon Bart Westerweel, hun `algemeen humanistische' en `christelijk-anarchistische' levensvisie definitief gestalte. Toen de Duitsers begonnen met het vervolgen van de Nederlandse joden, was de keuze voor het verzet voor Wil en Joop Westerweel volgens hun zoon een `onvermijdelijke'.

Via de Werkplaats onderhielden de Westerweels contacten met een joods kindertehuis in Dordrecht. Daar bereidde een groep zogenoemde Palestina-Pioniers van de zionistische `Jeugd-Alijah' haar vertrek naar Palestina voor. Door de oorlog waren de jongeren vast komen te zitten in Dordrecht en liepen het gevaar door de Duitsers op transport te worden gesteld naar de concentratiekampen. De joodse verzetsman Joachim Simon benaderde Joop Westerweel om de groep jongeren via Frankrijk naar Spanje te smokkelen.

De Palestina-Pioniers waren de eersten van de in totaal honderdvijftig tot tweehonderd joden die door de groep-Westerweel in veiligheid zijn gebracht. Wil Westerweel, moeder van drie kinderen en in het oorlogsjaar 1942 zwanger van een vierde, nam volop deel aan de activiteiten van de verzetsgroep. Zij smokkelde persoonsbewijzen en stal die ook bij trampassagiers, zo herinnert oud-groepslid Gerda Loeff zich. De Westerweels hadden ook zelf onderduikers in huis. Bart Westerweel: ,,Plotseling bleek er dan een hele familie Cohen bij ons thuis te wonen. Toen verhuisden we zelf maar.'

Joop Westerweel viel begin 1944 in handen van de Duitsers. Wil werd later dat jaar gearresteerd, verraden na een mislukte poging haar man (geweldloos) uit de gevangenis te bevrijden. Joop werd op 11 augustus dat jaar gefusilleerd in concentratiekamp Vught. Wil werd op transport gesteld naar het vrouwenkamp Ravensbrück, waaruit zij in het voorjaar van 1945 werd bevrijd.

Een ,,moedige en altijd optimistische vrouw', zo herinnert collega-verzetsstrijder Tinus Schabbing zich haar uit de bezettingstijd. Ook na de oorlog imponeerde Wil Westerweel velen met haar persoonlijkheid en, ook in de laatste moeilijke maanden van haar leven, met haar wilskracht. Zij leerde Ivriet en reisde vaak naar Israel. Dat land eerde Joop en Wil Westerweel onder meer met een naar hen genoemd bos en met de Yad Vashem-onderscheiding, de hoogste Israelische onderscheiding voor het redden van joodse levens.

Wil Westerweel

In de necrologie Geweldloos verzet van oud-verzetsstrijdster Wil Westerweel

(in de krant van dinsdag 2 maart, pagina 6) is sprake van een onjuiste chronologie van gebeurtenissen. Wil Westerweel werd al eind '43 gearresteerd bij een poging een medeverzetsstrijdster te bevrijden, en niet haar man Joop. Het joodse kindertehuis stond in Loosdrecht, niet in Dordrecht.