Unilever mist ware ambitie

Aftredend bestuursvoorzitter Morris Tabaksblat biedt ,,zijn aandeelhouders een prachtig afscheidscadeau aan'', zo meldde deze krant op 23 februari. De reden is simpel: ,,We hebben het gewoon niet nodig'', aldus Tabaksblat. Mochten er zich toch grote overnamekandidaten aandienen - ,,ik verwacht niets op korte termijn''- dan heeft Unilever geld genoeg. Bovendien leidt de kapitaalsuitkering tot een verbetering van de balans en een verlaging van `de kapitaalskosten'. Waardoor het in de toekomst makkelijker wordt om een goed rendement te laten zien. De effectenbeurs reageerde, zoals te verwachten, positief.

Feestgedruis en begrip alom. Op een dag die als het begin van het einde van het ondernemerschap mag worden beschouwd. Of als de bevestiging van wat velen al lang vermoedden, zo niet wisten: ondernemerschap en concerns à la Unilever hebben weinig meer met elkaar te maken. De Unilevers van deze wereld zijn verworden tot instituten die worden gedreven door slechts één oriëntatie: aandeelhouderswaarde. `Shareholders value' als fixatie is de dood in de pot voor innovatie. En innovatie, echte vernieuwing als het resultaat van creativiteit en gedrevenheid, is juist de kern van echt ondernemerschap. Maar bij Unilever is van dat ondernemerschap kennelijk weinig meer over. In de toekomstvisie van het Unilever-bestuur is er zo te zien niets meer fundamenteel te ontdekken. Noch door overnames, noch door eigen `R&D'. Men stikt in het eigen kapitaal, niet in de ideeën. Zijn alle consumentenbehoeften op het gebied van bijvoorbeeld voeding en verzorging dan al bevredigd? Is het maatschappelijk rendement van Unilever – het resultaat van maatschappelijke opbrengsten en kosten – dan al geoptimaliseerd? Zijn klanten- en medewerkerstevredenheid dan al tot niet te overtreffen hoogten gestegen?

De vrees bestaat dat Unilever niet op zichzelf staat. Dat dit gigantische `snoepje van de week' voor de aandeelhouders van Unilever slechts de voorbode is van een brede stroom van kapitaalsuitkeringen ,,omdat het nauwelijks lukt om nog verder waarde toe te voegen'', om met Tabaksblat te spreken. Een gebrek aan visie, een tekort aan ideeën, ambities die slechts oog hebben voor beurskoersen. Een welhaast apocalyptisch beeld van `de wereld van het ondernemen'. Of is dit slechts het beeld van `de wereld van het grote geld' en bevindt `de wereld van het echte ondernemen' zich elders? Hoe groot wordt de kloof tussen de wereld van de ideeën, van de innovaties, en de wereld van het geld? Is de afstand nog te overbruggen? Kunnen vonkjes nog overslaan? Zijn `durf' en `kapitaal' nog aan elkaar te koppelen? Het is te hopen dat de aandeelhouders van Unilever meer visie hebben dan het Unilever-bestuur. Dan vindt een deel van die zestien miljard misschien alsnog een goede bestemming. Maar dan moeten sommige aandeelhouders wel ondernemer worden. En dat betekent dat ze, met hun kapitaal, ervoor moeten zorgen dat de ware enterpreneurs, degenen van `I have a dream', in staat worden gesteld `to make dreams come true'. Is het te veel gevraagd om een stukje van het afscheidscadeau van Tabaksblat te besteden aan een goed doel: het waarderen van echt ondernemerschap?

Bram den Engelsen is partner in managementadviesbureau Corp Consultants.