PIERRE BOULEZ

In 1980 schudde het Parijse Institut de Recherche et de Coördination Acoustique/Musique (IRCAM) op zijn grondvesten, vijf afdelingshoofden verlieten het onderzoekscentrum. Met zijn Répons voor zes solisten en orkest in een interactie met de 4X-computer en de pijlsnelle Matrix 32 herstelde Pierre Boulez de rust op zijn instituut.

De fascinerende interactie tussen mens en machine bleek niet alleen een technisch wonder, maar leverde tevens de basis voor Boulez indrukwekkendste compositie sinds de Pli selon pli! Nederland bereikte het werk vrij laat, in de Beurs van Berlage kregen we tien jaar geleden de derde versie te horen. De eerste (1981) duurde 19,5 minuut, de tweede (1982) een kleine 35 minuten – de helft van wat Boulez voor ogen stond – en de derde (1984) neemt nu op een cd in de serie `20/21'van Deutsche Grammophon 42,5 minuut in beslag.

De software uit het IRCAM weet de suggestie op te wekken dat Répons net als in de zaal je uit alle hoeken tegemoet komt. Met een coupon in het insteekboekje kun je een schijfje bestellen dat dezelfde werking garandeert bij het afluisteren met een koptelefoon.

Voor een beter begrip bedacht Boulez het beeld van kaarsen, die tussen spiegels geplaatst, een onoverzienbare feestzaal suggereren. Eerder lijkt Répons in zijn razendsnelle rotaties op een wervelwind die uitgroeit tot een orkaan. Een crescendo in het centrum, opgebouwd als een rituele dodenmars, brengt de oorspronkelijke finale van Répons I.

Fascinerend is de combinatie van donker en licht, als zware basalt gedragen door de wind. Schitterend is ook hoe alles wordt uitgedund in een elegant spel van tinkelende akkoordbrekingen voor het solistenensemble van twee piano's, harp, vibrafoon, xylofoon, klokkenspel en cymbaal. Het meest geboeid ben ik nog steeds – al kan zo'n cd natuurlijk nooit concurreren met de lijfelijke sensatie van de concertzaal – door de storm in het centrum. Geschikter voor cd is de kamermuziek–toegift: Dialogue de l'ombre double voor klarinet en verfijnde elektronika. Boulez: ,,Vroeger werden we door machines beheerst, nu beheersen wij hen.''

Boulez: Répons. Ensemble Intercontemporain o.l.v. Pierre Boulez. DG 457605-2.