China tilt niet aan kritiek Albright

De Amerikaanse minister Albright heeft vandaag in Peking het Chinese mensenrechtenbeleid gehekeld. Peking beschouwt die kritiek inmiddels als een noodzakelijk kwaad en denkt aan andere zaken.

Voor het Chinese leiderschap is de Lewinsky-affaire een belangrijke les geweest over het functioneren van de Amerikaanse democratie. ,,Men heeft hier inmiddels wel begrepen dat de invloed van de binnenlandse politiek heel groot is in de Verenigde Staten'', zegt de Chinese Amerika-deskundige Zhang Yebai. ,,Dat geldt ook voor de politiek ten aanzien van China. De zigzagbewegingen van het Amerikaanse China-beleid kunnen niet alleen Clinton worden aangerekend. Hij heeft nu eenmaal rekening te houden met een vijandig Congres.''

In China bestaat mededogen met president Clinton die vorig jaar juni, bij zijn bezoek aan China, onomwonden liet blijken zich te verzetten tegen een onafhankelijk Taiwan. Geen Amerikaanse president voor hem had in dergelijke krachtige termen, per ongeluk of opzettelijk, openlijk steun gegeven aan China's langdurige streven naar hereniging met het eiland dat het als deel van China beschouwt. Vandaar dat de kilte die de afgelopen maanden in de betrekkingen tussen beide landen is opgetreden, weinigen in Peking zorgen lijkt te baren. ,,De Chinees-Amerikaanse betrekkingen zijn sinds de ontmoeting tussen Clinton en (de Chinese president) Jiang Zemin weer genormaliseerd. Bijna niemand gelooft dat een crisis zoals in 1996 zich binnen afzienbare tijd zal herhalen'', zegt Zhang. De VS stuurden toen in reactie op de militaire oefeningen van het Chinese Volksbevrijdingsleger voorafgaand aan de eerste vrije presidentsverkiezingen in Taiwan, een vliegdekschip door de Straat van Taiwan. Zhang staat aan het hoofd staat van de afdeling voor onderzoek naar de betrekkingen tussen de VS en China van het Amerika-instituut van de Chinese academie voor sociale wetenschappen in Peking.

De kritiek op het Chinese mensenrechtenbeleid die de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Madeleine Albright, vandaag ventileerde op de eerste dag van haar tweedaags bezoek aan China, wordt in Peking dan ook beschouwd als overkomelijk.

,,Afgezien van haar eigen overtuiging, is zij dergelijke kritiek nu eenmaal verplicht aan de anti-Chinalobby binnen het Congres. Maar iedereen hier weet dat die kritiek weinig consequenties heeft voor China'', zegt Zhang.

Madeleine Albright, die in China is ter voorbereiding van het bezoek van de Chinese premier Zhu Rongji aan de Verenigde Staten, begin april, zei vanmorgen het ,,te betreuren'' dat China de afgelopen maanden systematisch is opgetreden tegen politieke activisten die zich hebben verzet tegen het eenpartijbeleid van de Chinese communistische partij. Daarna herhaalde zij evenwel wat zij in het verleden dikwijls heeft gezegd, namelijk dat de betrekkingen ,,met 's werelds volkrijkste land'' niet beperkt kunnen blijven tot ,,een enkele kwestie.''

Als bij het Chinese leiderschap daadwerkelijk sprake is van vertrouwen in het behoud van stabiele betrekkingen met de VS, zoals wordt beweerd door Amerika-deskundige Zhang, dan is met het bezoek van president Clinton aan China het vorig jaar heel wat meer bereikt dan nu door velen in de VS wordt geloofd.

Want alles lijkt er op te wijzen dat het tussen China en de VS weer even moeizaam klikt als vanouds. Het nieuws van de afgelopen week bijvoorbeeld moet voor Chinese oren een opeenvolging van jobstijdingen zijn geweest.

Zo besloot de Amerikaanse regering een Amerikaans-Chinese satellietovereenkomst om veiligheidsredenen af te blazen; bracht ze haar jaarlijkse mensenrechtenrapport uit met felle kritiek op het beleid in China; stemde de Amerikaanse Senaat met 99 tegen nul stemmen voor het opstellen van een anti-China-resolutie tijdens de jaarlijkse vergadering in april van de commissie voor de mensenrechten van de Verenigde Naties; en lekte het nieuws uit dat ten minste twee kandidaten voor het Amerikaanse ambassadeurschap in China kenbaar hadden gemaakt geen interesse te hebben voor de baan die bekend staat als lastig.

Daarbij komt nog dat de VS een groeiend handelstekort met China hebben, dat China blijft weigeren toe te treden tot de Wereldhandelsorganisatie WTO onder de voorwaarden die de VS en andere lidstaten daarvoor stellen, dat Peking geërgerd is over Amerikaanse plannen voor de opbouw van een defensiesysteem in Azië en dat Peking onlangs tot ongenoegen van de VS zijn veto heeft uitgesproken over de verlenging van het mandaat van de VN-vredesmacht in het Taiwan-vriendelijke Macedonië – dan is duidelijk dat bepaald niet kan worden gesproken van bloeiende betrekkingen tussen beide landen.

Maar het deert allemaal niets, zegt ook een andere Chinese Amerika-deskundige die niet met zijn naam in de krant wil. Over de recente beschuldigingen van Washington aangaande de diefstal van Amerikaanse militaire technologie (hetgeen China ontkent) zegt hij: ,,De VS weten dat wij geen militaire dreiging vormen. De Amerikanen zijn helemaal niet bang dat China te sterk wordt. Ze zijn bang dat China te zwak wordt. Als de Chinese economie door toedoen van de crisis in Azië alsnog ineen klapt, kunnen de gevolgen voor de rest van de wereldeconomie, en dus ook die van de VS, desastreus zijn.''

Zhang Yebai beaamt dat; ,,In Peking en in Washington hecht men waarde aan het behoud van de status quo die tussen beide landen bestaat. Want de aandacht van het politieke leiderschap in beide landen wordt opgeslokt door de binnenlandse problematiek. In de VS is die de afgelopen maanden evident geweest, in China gaat het om het voorkomen van een nationale crisis. Overal sluiten fabrieken en verliezen mensen hun baan. De aandacht voor die problemen heeft een grotere prioriteit dan het gesleutel aan een vriendschap die in grote lijnen al functioneert.''