Schönbergserie begonnen

`Schönberg is dood', luidde de titel van een opzienbarende lezing door Pierre Boulez, waarmee hij zijn leraar Leibowitz een hak wilde zetten en vooral het maniërisme na Schönberg aan de kaak stellen. Voor het publiek in Vredenburg was Schönbergs muziek springlevend, dankzij de gloedvolle en volstrekt idiomatische vertolkingen, doorleefd tot in alle details, door het met enkele musici aangevulde Schönberg Kwartet. Vooral de kernachtige bijdrage van pianist Sepp Grotenhuis was substantieel. Het was het eerste concert van een vierdelige serie met alle strijkersmuziek van Schönberg, die ook gaat in Den Haag en Amsterdam.

Een buitenbeentje vormde Weberns bijzonder instructieve bewerking uit 1922-1923 van Schönbergs Eerste Kamersymfonie opus 9. In Traunkirchen had Schönberg aan Webern voorgesteld de symfonie te reduceren voor de kleine, gemengde blazers-/strijkersbezetting van zijn Pierrot Lunaire. Op die manier konden beide werken in één programma worden uitgevoerd. In Utrecht beluisterden we een versie voor strijkkwintet en piano.

Reductie is het trefwoord voor Schönbergs gehele ontwikkeling. Zo'n vroeg Strijkkwartet in D uit 1897 zonder opusnummer (er gaat alleen een nog onvoltooid Strijkkwartet in C aan vooraf) is nog onschuldig en sterk horig aan Brahms en Dvorák. Daarna zou zijn atonale stijl steeds meer volgepropt en overwoekerd raken door nieuwe ideeën en ontstond logischerwijze de behoefte tot reductie, tot een Mozartiaanse transparantie. Dat neemt niet weg dat het Strijktrio opus 45, een halve eeuw na het Strijkkwartet in D gecomponeerd, tot zijn meest roekeloze composities behoort, heftiger dan de meer `gewoon' dramatische Ode to Napoleon, terwijl het tegelijkertijd heel inzichtelijk is. Enkele malen stokt de beweging opeens en klinkt na een dramatisch pizzicato een ongrijpbare sereniteit als een hemels visioen van verre. Dit verwijst naar een ervaring die Schönberg opdeed op de intensive care. Klinisch was hij al dood, maar dankzij een laatste injectie in de hartkamer begon het hart weer te pompen.

Concert: Schönberg Kwartet m.m.v. Michael Grandage (declamatie) en Sepp Grotenhuis (piano). Werken van Arnold Schönberg. Gehoord 24/2 Muziekcentrum Vredenburg, Utrecht. Herhaling: 27/2 Nieuwe Kerk, Den Haag; 28/2 Concertgebouw, Amsterdam