MUSEUM NATURALIS VERWERFT EEN UNIEKE KRISTALGROEP

Het Nationaal Natuurhistorisch Museum (NNM) Naturalis in Leiden heeft onlangs een zeldzame kristalgroep verworven. Het gaat om een zeer mooi ontwikkeld toermalijnkristal van ongeveer 25 cm lang, op een eveneens fraai uitgekristalliseerd kwartskristal van ca. 30 cm lang. Beide kristallen zijn onbeschadigd en vertonen de karakteristieke kristalvorm. Toermalijn komt in veel kleuren voor, soms ook geband, afhankelijk van de chemische samenstelling. Die is altijd zeer complex en kan worden omschreven al Na(Li,Mg,Fe,Mn,Al)3Al6[Si6O18](BO3)3(OH,F)4. In het geval van het door Naturalis verworven exemplaar gaat het om de variëteit elbaiet, vernoemd naar het eiland Elba, waar deze variëteit voor het eerst werd gevonden. De chemische samenstelling van elbaiet is Na(Li,Al)3Al6[Si6O18](BO3)3(OH)4. Het kristal heeft een heldere, donkergroene kleur, met een (bijna) zwarte top, zoals dat bij veel toermalijnkristallen het geval is. Het kwartskristal waaraan de elbaiet zit vastgegroeid, heeft een iets lichtgele tint (de gele variëteit van kwarts wordt `citrien' genoemd).

De kristalgroep is afkomstig uit het mijndistrict Cruzeiro, in de provincie Minas Gerais (Brazilië). Het werd gewonnen uit een pegmatitisch gesteente van precambrische ouderdom; dit type gesteente, dat bestaat uit grote kristallen van kwarts, veldspaat en muscoviet (een zogeheten `glimmer') bevat vaak bijzondere kristallen, maar uiteraard zelden zo fraai als het nu – inmiddels in de `schatkamer' van Naturalis tentoongestelde – verworven exemplaar. Toermalijn van deze kwaliteit wordt vaak tot edelsteen verwerkt. Volgens deskundigen zouden uit het elbaietkristal zeker zes grote edelstenen kunnen worden geslepen, met een gezamenlijke waarde van naar schatting minimaal 60.000-70.000 gulden. De kristalgroep is dus per definitie meer waard, maar voor een lagere prijs verworven.

Gezien het budget van Naturalis zou het kristal ook niet voor die lagere prijs bereikbaar zijn geweest, ware het niet dat er hulp van buitenaf kwam. De prof.dr. K. Martin Stichting in Leiden (Karl Martin was de eerste hoogleraar geologie te Leiden en in Nederland) heeft voor dat doel een inzamelingsactie gehouden. Daarbij werd vooral, en met succes, een beroep gedaan op de leden van de Leidse Geologische Vereniging.

(A.J. van Loon)