EEN PIONIER IN HET STENEN TIJDPERK

Onder leiding van de puissant rijke voorzitter Rolf Friedländer en de gedreven coach Alex Andjelic proberen de ijshockeyers van Amsterdam Tigers het glorieuze tijdperk uit de jaren tachtig te laten herleven. Andjelic (58) neemt alleen genoegen met de landstitel. ,,Een coach die de macht bij de spelers legt, breekt zijn ploeg tot op het bot af.''

Met een forse klap wordt de deur van de kleedkamer in de Jaap Edenhal dichtgeslagen. Woedend schreeuwen de ijshockeyers van Amsterdam Tigers door elkaar na de onnodige 7-4 nederlaag tegen Tilburg. Kreten als fuckin' ladies daveren door de catacomben. Na tien minuten gaat de deur weer open. ,,We zijn een beetje afgekoeld'', zegt verdediger Danny Thie bedremmeld. En de coach? Met een schuw lachje haalt Thie zijn schouders op. De coach van Amsterdam is nog niet tot bedaren gekomen na zoveel gestuntel in zijn verdediging. Nors beent Alex Andjelic door de gang naar de ijsbaan. ,,Die domme lul moet vooral zo doorgaan'', sist hij over zijn talentvolle verdediger Alexander Schaafsma. ,,Dan flikker ik hem er dit seizoen nog uit.''

Twee dagen later kan Andjelic zich er thuis in Nijmegen nog over opwinden. ,,Mag ik boos worden als mijn verdedigers telkens dezelfde fouten maken? Het zal een opluchting zijn enkele spelers aan het einde van dit seizoen te kunnen vertellen dat ze naar een andere club mogen uitzien. Ik kan mijn spelers nog eens over de bol aaien, ze als een pedagoog tegen de borst drukken. Maar ik behoor niet tot de geitenwollensokken-generatie. Softe types horen niet in het ijshockey thuis. Maar ook Ajax had na het ontslag van Morten Olsen juist behoefte aan een coach die discipline voorstond. Een trainer die de macht bij de spelers legt, breekt een ploeg binnen een jaar tot op het bot af.''

De 58-jarige coach vraagt begrip voor de chaos in de defensie van Amsterdam, dat dit seizoen na een afwezigheid van veertien jaar op verzoek van de Nederlandse IJshockeybond (NIJB) terugkeerde in de eredivisie. ,,Dat is het gevolg van de haast waarmee wij in anderhalve maand een nieuw team hebben moeten opbouwen. Ik heb in deze ploeg voldoende bouwstenen, maar geen cement. De rentree van Ron Berteling is een pluspunt. Maar een andere vedette als Steve Kruize is vanwege een blessure niet inzetbaar. Mijn team is nu als een orkest waarin de verkeerde solist opstaat om eerste viool te spelen. Dat wekt vervolgens jaloezie bij anderen die ook een solo claimen. Ik hoor als dirigent dus regelmatig valse noten. Maar ik geloof juist in een strikte hiërarchie, in het onderscheid tussen waterdragers en topspelers.''

Andjelic laat een fax uit Canada zien. Een bevriende coach heeft de Canadese spelers uit zijn selectie doorgelicht. Van één ijshockeyer voorspelt de collega van Andjelic dat die in de play-offs niet tegen de druk bestand zal zijn. ,,Dat had ik graag eerder geweten'', verzucht Andjelic. ,,Normaal gesproken maak ik een zorgvuldige selectie, laat ik me door Canadese coaches adviseren over spelers uit dat land. Dat doe ik tevens om vervelende ervaringen uit het verleden te kunnen vermijden.

,,Ik heb er nu een religieuze Canadees tussen zitten. Dat is in een stad als Amsterdam natuurlijk een groot voordeel. Voorzitter Friedländer heeft genoeg Canadezen meegemaakt die alleen naar Amsterdam kwamen voor het nachtleven. Ze draaiden een gemiddelde van een fles whisky per avond en zaten alleen achter de vrouwen aan. Je moet in deze zinnelijke stad voorkomen dat de ijshockeyers ontsporen. Friedländer en ik hebben daarom besloten de spelers 's ochtends om 10 uur te laten trainen.''

Grijnzend: ,,Dat is bij enkele jongens slecht gevallen. Maar de heren hebben hun toekomst in eigen hand. Als Amsterdam de finale van de play-offs haalt, kunnen ze een beter contract verdienen. Worden we uitgeschakeld door Tilburg, dan kunnen sommige jongens vertrekken.'' De halve finale van de play-offs kan vandaag worden beslist. Na de 3-2 zege gisteravond in Tilburg kan Amsterdam vandaag de finale bereiken van de play-offs. Toch weet Tilburg-coach Paul Strople zeker dat zijn ploeg wint. ,,Want het fysieke spel van Amsterdam is niet meer van deze tijd'', oordeelt de Canadese trainer.

Zoiets moet je Andjelic niet voor de voeten werpen. Zijn repliek: ,,Triest dat een beginnende coach ons als een stelletje idioten afschildert. Ik ken Strople als een matige hockeyer, die het in Canada louter van fysiek spel moest hebben. Hij zal wel uit frustratie hebben gesproken, want zijn club heeft voor volgend seizoen al een andere coach aangetrokken. Ik heb overwogen Strople toe te voegen aan de technische staf bij Amsterdam, maar dat kan hij na deze uitspraken natuurlijk vergeten. Als je geen respect toont voor je tegenstander, heb je dat ook niet voor jezelf. Zo'n figuur moet ik niet hebben.''

In zijn streven naar perfectie ontziet Andjelic nu eenmaal niets en niemand. ,,Een topcoach moet je haten als speler'', vindt Amsterdam-voorzitter Friedländer. ,,En Alex is een coach die vaak gehaat wordt.'' Zo sinister zou Andjelic zichzelf niet willen omschrijven. ,,Ik zit blijkbaar verkeerd in elkaar. Ik vind dat ik met Amsterdam kampioen moet worden. Ik besef dat ik dit seizoen op nul ben begonnen. Er was niets, geen ijs, geen kleedkamers, geen spelers. Nu begint het publiek te komen, de directie van de Jaap Edenbaan leeft enorm mee en Friedländer is al in de slag met twee nieuwe sponsors. Maar dat is voor mij niet genoeg. Het bestuur van Amsterdam heeft me carte blanche gegeven, ik mag hier dus niet falen. Gelukkig haat ik verliezen, ik heb nog nooit zoveel slapeloze nachten beleefd als dit seizoen bij Amsterdam.''

Maar hij zoekt de schuld ook bij zichzelf. ,,Ik ben niet tevreden over mijn werk bij Amsterdam'', concludeert Andjelic. ,,En zeker niet als we in de halve finales door Tilburg worden uitgeschakeld. Ik overweeg Ron Berteling volgend seizoen als hoofdcoach aan te stellen, hij is een levende legende in het Nederlandse ijshockey. Ik hoop vurig dat Ron in die functie de komende tien jaar aan Amsterdam blijft verbonden, dat is het beste voor de club. Maar ik weet niet hoe ik zal reageren wanneer ik straks als technisch-directeur op de tribunes plaats zal nemen.'' Bijna fluisterend: ,,Weet je, eigenlijk ben ik dol op die slapeloze nachten, ik kan die spanning nog niet missen.''

Is het zijn innerlijke onrust? ,,Ik werd ooit door een Zwitserse club gevraagd ze voor degradatie te behoeden. Maar wanneer je als een messias wordt onthaald, moet je je ook gedragen als de messias. Ik zei `ja' tegen die club en leerde in het vliegtuig op weg naar Zwitserland de namen van de spelers uit mijn hoofd. Dezelfde avond gaf ik training en wekte ik de indruk de spelers al jaren te kennen, ze waren verbijsterd. Pas later keek ik in de spiegel en zei ik: `waarom heb je dit nodig?' Ik sleepte er een vet contract uit, maar ik heb een hoge prijs moeten betalen voor mijn drang naar het avontuur.

,,Mijn toenmalige vrouw en kinderen hebben ooit tegen me gezegd: `ga Alex, ga je idealen realiseren en maak je dromen waar'. Ik werkte ook in Zwitserland, toen mijn vrouw thuis in Nederland aan kanker leed. Maar ik kon niet meer terug, ik moest weer een team behoeden voor degradatie. Als ik zou weglopen, kreeg ik nooit meer een kans in Zwitserland. Zo gaat dat op het allerhoogste niveau, de profs geven je één kans. Ik organiseer zomerkampen in Canada met Roger Neilson van de Philadelphia Flyers. Die man werkt 20 uur per dag, naar mij luistert hij precies 15 minuten. Dan moet ik ook wat te melden hebben, anders valt hij gewoon in slaap.''

In Nederland heeft hij altijd tegen de stroom ingeroeid. ,,Ik ben verbitterd door de aftakeling van het Nederlandse ijshockey'', zegt Andjelic. ,,Bij Nijmegen werd ik ooit voor twee weken als interim-coach aangesteld, omdat de beheerder van de ijsbaan dacht dat hij met mij als trainer een hogere omzet in zijn restaurant zou kunnen draaien. Dat is ijshockey in Nederland. Je wordt afgerekend door mensen, die ik gemakshalve profiel-neuroten noem. Ze hebben zogenaamd een plaatje in hun hoofd, maar ze weten niets van ijshockey. Ik heb een slechte reputatie, omdat ik bots met gemaakte figuren in een blauwe blazer die het hoogste woord voeren met een pilsje in hun hand.

,,Daarvan lopen er genoeg rond bij de Nederlandse ijshockeybond en je krijgt ze met een bulldozer nog niet weg. Wie beschikt binnen de NIJB over technische kennis? Oud-voorzitter Freddy Schweers werd als een dictator afgeschilderd. Maar in zijn tijd speelde het Nederlandse team wél in de A-poule en op de Olympische Spelen, nu rekenen de bondsbestuurders zich rijk met een lullige, bronzen medaille van het juniorenteam in de D-poule. Nou, ik heb ook stoer gedaan met een medaille om mijn huidige vriendin te imponeren. Maar dat was wel een gouden medaille van Jong Oranje in de B-poule.

,,Daarom is het voorstel van Den Haag om het aantal buitenlanders per ploeg te beperken tot vijf ook zo belachelijk. Met welke Nederlanders moet ik mijn team dan aanvullen? Onze jeugd speelt tegen Turkije, Luxemburg en Israel. Ons seizoen duurt slechts zes maanden en van krachttraining hebben we nog nooit gehoord. Wij leven nog in het stenen tijdperk. Je betaalt toch geen 25 gulden om een stelletje koekenbakkers aan het werk te zien? Het interesseert de mensen echt geen moer of ik een Tunesiër, een Canadees of een Nederlander opstel, als Amsterdam maar wint.

,,Wij hebben inmiddels een ijshockeyschool opgericht. Het hockeybaantje van het Leidseplein ligt ergens in Amsterdam opgeslagen, die probeer ik te huren zodat onze kinderen nog langer op het ijs kunnen staan. Maar dat levert op korte termijn geen rendement op. Een ijshockeyer creëer je namelijk niet met hamer en beitel, maar met fijn schuurpapier en daar gaat jaren overheen. Zolang het Nederlandse ijshockey nog geen idolen produceert, moeten we die uit het buitenland halen. Helaas worden we gedwongen ons te richten naar de middelmaat, omdat de voorzitter van Den Haag bang is dat hij clubs als Nijmegen, Tilburg en Amsterdam niet kan bijhouden. Maar Ajax investeert toch ook meer dan NEC in zijn spelersgroep?''

Dertig jaar geleden kwam Alex Andjelic vanuit het toenmalige Joegoslavië naar Nederland. ,,Toen de Nederlander zijn jus nog keurig in een kuiltje deed en een buitenlander nog gastarbeider werd genoemd.'' Cynisch: ,,Met mijn verleden zou ik tot een dubbele moord in staat kunnen zijn. Ik was een kind van gescheiden ouders dat veel op straat was. Als ik in Joegoslavië was gebleven, zou ik nu wellicht een beruchte gangster of een speculant zijn geweest. Ik had ook allang dood kunnen zijn. De sport heeft mij gered, heeft mij ook geestelijk verrijkt. Een psycholoog zou aan mij een interessante studie kunnen wijden. Ik had een Sloveense moeder en een Servische vader, al maakte je dat onderscheid vroeger niet. Maar Joegoslavië is voor mij heel ver weg.''

,,Ik heb respect voor mijn vriend en oud-Ajacied Velibor Vasovic, die nu als advocaat vecht tegen de corrupte voetbalbond in Servië. Hij stopt al zijn energie in de bestrijding van het onrecht. Je hoeft maar enkele bladzijden op te slaan in de bijbel om in te zien hoe belachelijk het communisme is. Ik ben er nooit ingetrapt. De mens is veel te zwak om geld en macht te weigeren. De zogenaamd zuivere partizanen kwamen alleen naar de dorpen om te vreten en te neuken. Maar in de briljante pr-strategie van Tito werden ze helden en vrijheidsstrijders. Schijn en werkelijkheid hebben in het voormalige Joegoslavië altijd door elkaar gelopen en dat hebben de westerse regeringsleiders nooit begrepen.''