De stem

Philip Bloemendal, wiens overlijden gisteren pas na zijn begrafenis werd bekendgemaakt, heeft veertig jaar lang het gezicht bepaald van het Polygoon-bioscoopjournaal. Hij werkte er als redacteur, werd later zelfs hoofdredacteur èn directeur, en hij was al die tijd de sonore stem wiens woord voor het publiek de onwankelbare waarheid vertegenwoordigde. Maar ook nadien is zijn stem blijven klinken – zelfs, tot voor kort, in de Amsterdamse metro.

Bloemendal, die tachtig jaar is geworden, begon zijn carrière kort na de oorlog als nieuwslezer bij het toenmalige Radio Herrijzend Nederland en stapte in 1946 over naar het bioscoopjournaal van de firma Polygoon. Als maker van reportages over grote evenementen, koninklijke hoogtijdagen, beurzen, sportwedstrijden en politieke gebeurtenissen, begeleidde zijn stem de wederopbouw van Nederland.

In zijn statige voordracht legde hij alle vaderlandse trots die bij zulke onderwerpen passend was, maar ook kon hij huisbakken zijn zoals dat vooral in de jaren vijftig populair was. Eén van zijn geliefde stijlfiguren was de letterlijk in beeld gebrachte beeldspraak: als hij in zijn commentaar zei dat ergens de bloemetjes buiten waren gezet, liet de cameraman steevast een huisvrouw zien die een potplant op de stoep van haar voordeur plaatste.

Allengs groeide echter de concurrentie van de televisie. In de jaren zestig kon Polygoon zich nog met reportages in kleur onderscheiden van het in zwart-wit uitgezonden tv-journaal. Maar toen in de jaren zeventig de kleurentelevisie gemeengoed was geworden, werd het journaal in de voorprogramma's van de bioscopen langzaam maar zeker een achterhaald verschijnsel. Polygoon heeft het voortbestaan nog tot halverwege de jaren tachtig kunnen rekken door het maken van gesponsorde journaals, waarin bedrijfsreportages werden betaald door de bedrijven. Eén van Bloemendals laatste eigen reportages ging over de opening van een permanente Nederlandse expositie in het concentratiekamp Auschwitz, waar ook zijn eigen familie was vermoord. Ontroerd zag hij hoe een zaal vol rumoerige jeugd doodstil werd toen dat journaal begon.

Na zijn pensionering bleef Philip Bloemendal actief als vaak geparodieerd, maar nooit geëvenaard commentaarspreker voor reclame en bedrijfsfilms. Soms stoorde het hem, als hij in een spotje weer eens een imitatie van zijn eigen timbre hoorde. ,,Laten ze mij zelf vragen, ik doe het graag'', zei hij dan.

Toen zijn stem vorig jaar wegens moderniseringen verdween uit de Amsterdamse metro, werd daartegen vergeefs actie gevoerd via Internet. De manier waarop Bloemendal jarenlang op een bandje de haltes had omgeroepen, werd in een petitie omschreven als `vertrouwd en geruststellend'. Maar ondanks enige tientallen handtekeningen was het Gemeentevervoerbedrijf niet te vermurwen. Niettemin zal Bloemendal nog tot in lengte van jaren te horen zijn in programma's die beelden uit de oude Polygoon-journaals gebruiken; daaraan is hij onlosmakelijk verbonden.