Chaos in gezinsbegroting

Budgettering wordt steeds moeilijker, vindt de vereniging Consument en Geldzaken. Elektronisch betalen maakt de persoonlijke financiën overzichtelijk. Net als het groeiende aanbod aan (financiële) producten en de bijbehorende kostenposten. Nederland begint het calvinisme los te laten en dat betekent chaos in de gezinsbegroting.

,,De laatste decennia zijn er meer uitgavenposten bijgekomen'', zegt S. Sol van het Nederlands Instituut voor Budgetvoorlichting. ,,Dertig jaar geleden hield het wel op bij de huur en elke dag een potje eten. Tegenwoordig geven we meer geld uit aan verschillende posten, zelfs voor de kabeltelevisie komt er een aparte rekening binnen. In de toekomst lijkt het er alleen maar gecompliceerder op te worden. Het probleem daarbij is dat veel mensen niet zo snel een totaaloverzicht van hun kosten hebben.'' Ook binnen dezelfde kostenpost, bijvoorbeeld voor voedingsmiddelen, treedt differentiatie op.

,,Het is nog maar vijftien tot twintig jaar geleden dat levensmiddelen met een boodschappenlijstje bij één kruidenier werden gehaald. Tegenwoordig halen mensen hun spullen verspreid over verschillende winkels.'' Tegelijkertijd neemt het girale geldverkeer toe, benadrukt het Nibud, waardoor het zicht op de uitgaven nog meer vermindert. ,,De ontwikkeling van pinpassen en creditcards maakt de onzichtbaarheid compleet. Het is makkelijk geld uitgeven, terwijl onduidelijk is hoeveel er overblijft.''

,,Veel mensen hebben bijvoorbeeld geen idee hoe hoog hun vaste lasten zijn. Dat wordt allemaal automatisch afgeschreven, inclusief energie- en waternota's'', aldus Sol. Uit de telefoontjes die het Nibud dagelijks ontvangt, blijkt heel duidelijk het verschil in financiële planning door de jaren. ,,Twintig jaar geleden belden er vooral mannen die vroegen hoeveel huishoudgeld ze hun vrouw moesten geven. Nu zijn de vragen veel gedetailleerder, ze gaan over hypotheken, koopsompolissen en studiekosten. Bovendien regelt de man tegenwoordig niet meer automatisch de financiën.''

Een aantal posten op de persoonlijke begroting is de laatste jaren drastisch veranderd. Het terugtrekken van de staat als het gaat om sociale voorzieningen is daar één oorzaak van. ,,Zo merk je nu heel duidelijk dat er gaten ontstaan. Wat vroeger uit de staatsruif werd betaald, komt nu in handen van de markt'', aldus R. Hilgersom van Consument en Geldzaken. ,,Door de marktwerking gaan verzekeraars met elkaar concurreren. Op dat moment zie je dat er een kennisachterstand bestaat bij de consument. Door onzekerheid, want arbeidsongeschiktheid of pensioen wil iedereen goed verzekeren, raken mensen in paniek. Want Zalm doet het niet meer en Centraal Beheer roept dat je een koopsom moet halen."

Een andere oorzaak die aan de veranderende begroting ten grondslag ligt, is dat de consument steeds meer geld uitgeeft. ,,Prijs is steeds minder belangrijk bij het maken van een keuze'', zegt Hilgersom. ,,De financiële situatie kan voor velen bijna niet op, het gaat goed in Nederland. Zeker met een dubbel inkomen is de verleiding heel groot om in te gaan op aantrekkelijke aanbiedingen.''

Maar ook mensen met een lager inkomen geven volgens het Nibud vaak meer geld uit dan ze zich in werkelijkheid kunnen veroorloven. Banken schrijven gemakkelijk leningen uit, terwijl bedrijven door middel van gespreide betaling de minder koopkrachtige consument over de streep trekken. Dat levert problemen op.

Volgens Perry Dimitopoulos, adviseur zorg en hulpverlening van de Utrechtse Stichting Stade, neemt het aantal mensen met schulden nog steeds toe. Stade probeert onder andere te voorkomen dat mensen met een lager inkomen in de schulden raken. ,,We leren mensen hun financiën te plannen en juist dat blijkt moeilijk. Door het gemak waarmee geld wordt geleend komen gezinnen in een te laat stadium in actie.''

Financiële instellingen spelen handig in op het gebrek aan overzicht in de persoonlijke begroting. `Onafhankelijke' adviseurs geven gratis advies om zo hun financiële producten te verkopen. ,,Consumenten zeggen mij: ik ga wel naar een assurantietussenpersoon, dat is gratis. Ja, maar die verdient er wat aan. Mensen hebben liever gekleurd advies – gratis – , dan betaald ongekleurd advies'', zegt financieel adviseur Hilgersom. ,,Het rare is dat mensen gemakkelijk geld uitgeven maar gierig worden als het om het kopen van advies gaat.''

,,Eén zondag per jaar de schoenendoos legen is niet genoeg om orde in de begroting aan te brengen. Je kunt het beter één keer goed doen met hulp van een budgetadviseur en het dan per kwartaal bijwerken. Koop die ellende maar af'', besluit Hilgersom.

Voor de doe-het-zelver heeft het Nibud de Geldmanager ontwikkelt. In dat computerprogramma is ruimte voor de hele huishoudelijke administratie en planning.

Informatie: NIBUD: tel. (030) 2 306 706, internet: www.nibud.nl; Consument & Geldzaken: tel. (020) 6849055, email: consument.geldzaken@wxs.nl.