Verhouding Bonn en Parijs op scherp

De verhouding tussen Duitsland en Frankrijk is, in de aanloop naar de bijeenkomst vandaag van de regeringsleiders van de Europese Unie, op scherp komen te staan. De Europese ministers van Landbouw hebben vannacht hun overleg afgebroken.

In het Duitse Königswinter bij Bonn praten de Europese regeringsleiders vandaag over de financiële toekomst van de Europese Unie. De standpunten liggen nog ver uiteen. In steeds scherpere bewoordingen laten Franse ministers weten dat zij niet wensen op te draaien voor de Duitse wens om minder te betalen aan `Brussel'. De Franse minister van Landbouw, Glavany, vergeleek de Duitse houding afgelopen week met die van de Britse premier Thatcher, die in de jaren tachtig eiste: I want my money back. Hij beschuldigde Duitsland er bovendien van zijn land te willen isoleren.

De situatie is nog verder gecompliceerd geraakt doordat de Europese ministers van Landbouw er afgelopen nacht, na een week van overleg, niet in geslaagd zijn overeenstemming te bereiken over een nieuw gemeenschappelijk landbouwbeleid. De Duitse minister Karl-Heinz Funke, die vandaag op de top verslag uitbrengt aan de regeringsleiders, besloot rond vijf uur de beraadslagingen naar komende dinsdag te verdagen omdat een compromis nog lang niet binnen handbereik lag. De eerste compromisvoorstellen van Funke, die hij gisterochtend presenteerde, zouden tot 2006 al 4,23 miljard euro duurder uitpakken dan de plannen van de Europese Commissie zelf. Funke toonde zich teleurgesteld, omdat hij er ,,in een race tegen de klok'' alles aan had gedaan de informele top bij Bonn een concreet pakket van overeenkomsten voor te leggen. Duitsland, dat momenteel elf miljard euro meer afdraagt aan de Brusselse kas dan het ontvangt, wenst niet langer de grote Zahlmeister van de Europese Unie te zijn. Daartoe dient flink bezuinigd te worden op het gemeenschappelijk landbouwbeleid.

Bonn wil de directe inkomenssteun aan de boeren deels van Brussel doorschuiven naar de lidstaten. Maar dit heeft grote woede gewekt bij Frankrijk, dat op dit moment de grootste netto-ontvanger is van Europees landbouwgeld. Parijs piekert er niet over in te gaan op het voorstel, waarvoor overigens ook bij andere lidstaten weinig enthousiasme bestaat. Alleen Nederland steunt Duitsland hierin nog openlijk.

De opgelopen Frans-Duitse spanning maakt het nog onwaarschijnlijker dat de regeringsleiders vandaag in het gastenverblijf van de Duitse regering aan de Rijn tot enig besluit zullen komen. Bondskanselier Schröder, die de bijeenkomst voorzit, heeft van te voren aangekondigd dat hij geen geschreven conclusies zal opstellen. De informele ontmoeting, waarbij de premiers en presidenten zich door slechts één raadgever mogen laten vergezellen, is vooral een soort therapeutische groepsessie. Iedereen mag om het hardst roepen hoe onrechtvaardig hij wordt behandeld als de huidige plannen over de financiële toekomst van de Europese Unie worden doorgezet. ,,Er zal met asbakken worden gegooid en iedereen zal vertoornd het gebouw uitlopen'', voorspelt een Brussels diplomaat. ,,Daarna zal Duitsland als voorzitter zeggen: ik zal de brokken lijmen en ik kom volgende maand met een aantal voorstellen.'' Die toorn mag echter niet worden getoond aan de pers – als het tenminste aan Schröder ligt. Hij heeft zijn collega's van tevoren verzocht de media alleen ,,in algemene lijnen'' te informeren om niet het ,,vertrouwelijke karakter van de bijeenkomst'' te schaden. Het is de vraag of de Franse president zich daaraan zal houden.

Voor elk van de vijftien lidstaten staat veel op het spel bij de onderhandelingen. De Europese Unie maakt zich op voor de uitbreiding naar Oost-Europa en dat kost geld. Ook zonder die uitbreiding zouden hervormingen nodig zijn in het landbouwbeleid, dat nog altijd goed is voor de helft van de Europese begroting. Voorts moet gesnoeid worden in de structuurfondsen voor arme gebieden en moeten afspraken gemaakt worden over de financiële lastenverdeling. De onderhandelingen, die in principe volgende maand op een top in Berlijn moeten worden afgerond, zullen alleen verliezers kennen. Maar iedereen probeert de financiële schade te beperken.

Spanje verzet zich bijvoorbeeld hevig tegen het vooruitzicht minder structuurgelden te zullen ontvangen. ,,De Spaanse premier zal roepen: we werden al onderdrukt onder Franco en nu persen jullie ons uit!'', voorspelt een diplomaat. Nederland, dat al enige tijd protesteert dat het de grootste nettobetaler is als gekeken wordt naar het bruto binnenlands product, heeft een bijzonder probleem. In de regeringsverklaring is ingeboekt dat in 2002 de afdracht aan Brussel 1,3 miljard gulden minder zal zijn. Dat betekent bijvoorbeeld dat voorstellen om pas na 2002 flink te snoeien in de landbouwsubsidies, op Nederlandse bezwaren zullen stuiten. Minister Zalm (Financiën) heeft zijn hoop op een `fair share' uit de structuurgelden bijna moeten opgeven. Omdat de rijkdom in ons land relatief gelijkmatig is verdeeld, kent Nederland naar Brusselse maatstaven geen arme gebieden. Het argument dat het land, als gekeken wordt naar het bbp, er bekaaid van afkomt vindt weinig begrip bij andere lidstaten.

Nederland blijft vasthouden aan de eis dat de Europese begroting niet mag stijgen en wordt daarin gesteund door Frankrijk, dat ondanks zijn landbouwsubsidies ook nettobetaler is. Nederland wil net als Duitsland, Zweden en Oostenrijk een maximum verbinden aan de afdracht aan Brussel. Maar Frankrijk bestempelt dit als ,,anticommunautair'' en Groot-Brittannië, dat als enige nu al van het systeem geniet, verdedigt zijn exclusiviteit met verve.

Bondskanselier Schröder heeft gewaarschuwd dat de koers van de euro scherp zal dalen, als er te lang wordt geruzied over de financiering van de Europese Unie. ,,Absolute onzin'', meent een Brussels diplomaat. ,,Schröder is gewoon door het dolle heen, omdat hij per se wil dat er onder Duits voorzitterschap een akkoord wordt bereikt. Anders wordt hem thuis verweten: zelfs dat kun je niet.''

landbouw: pagina 13