Veel Duitse bedrijven hebben al banenakkoord

Terwijl de Duitse regering met de sociale partners praat over een `Alliantie voor werk' zijn op lokaal niveau al een aantal van zulke akkoorden gesloten.

Helft Oostduitse firma's houdt zich niet aan CAO

Hetzelfde werk voor minder loon. Dat vond natuurlijk niemand een goed idee bij het betonbedrijf Imbau in Oost-Berlijn, een dochter van de Duitse bouwondernemer Philipp Holzmann. Maar de 250 werknemers stonden voor een dramatische keuze: salaris inleveren of de fabriek sluiten.

Dus stemden de werknemers schoorvoetend in met het voorstel van de bedrijfsleiding. Het salaris van 26 mark per uur was niet meer te betalen, had de directeur laten weten. De concurrentie in de Berlijnse bouwwereld was zo hevig dat Imbau niet meer opkon tegen de vele firma's met illegale buitenlandse bouwvakkers voor soms 10 tot 15 mark per dag. Arbeiders en directie sloten hun eigen Bündnis für Arbeit, een Alliantie voor Werk, zonder dat er ronde-tafel-gesprekken in Bonn of inmenging van politici aan te pas kwam. In het Oosten van Duitsland bestaan intussen vele honderden van dergelijke

werkgelegenheidsakkoorden tussen directie en personeel, omdat tal van bedrijven direct in hun voortbestaan worden bedreigd. Met het mes op de

keel kunnen werknemers in het Oosten kiezen: ingrijpende vermindering van loon of ontslag.

De vakbonden komen er vaak niet eens meer aan te pas. Ruim de helft van de ondernemingen in het Oosten van Duitsland houdt zich niet meer aan de kostbare CAO. Honderden ondernemingen zijn uit de werkgeversorganisaties gestapt, om aan de knellende arbeidsvoorwaarden te ontkomen.

Ook in West-Duitsland kondigden verschillende metaalbedrijven in Hessen en Nedersaksen vorige week aan de werkgeversorganisaties te verlaten, zodat ze niet langer gevangen zitten in het CAO-korset. Het akkoord dat bemiddelaar Hans-Jochen Vogel voor de metaalbranche in Baden-Württemberg had bereikt om een landelijke staking te voorkomen, is de meeste werkgevers in het verkeerde keelgat gesloten.

Nog is onduidelijk of het CAO-resultaat landelijk geldt, omdat niet alle werkgevers en werknemers uit andere deelstaten hebben ingestemd. Vaststaat dat werkgevers de structurele loonstijging van 3,2 procent, plus 1 procent winstafhankelijke salarisverhoging teveel vinden in een sector waar een derde van de bedrijven vecht om te kunnen overleven.

Niet alleen in het Oosten van Duitsland sluiten directies en personeel steeds vaker `Allianties voor Werk' af, ook in het Westen komt dit steeds vaker voor, met of zonder medewerking van de vakbeweging. Zo baarde het bedrijf Viessmann uit Allendorf, fabrikant van verwarmingsketels, twee jaar geleden opzien omdat de directie dreigde productie naar Tsjechië over te hevelen. De ondernemingsraad sprak daarop in een Bündnis für Arbeit met de directie af, dat overuren niet meer hoefden te worden betaald. De woedende plaatselijke vakbond vroeg vergeefs ingrijpen van de rechter. Het personeel is tevreden. Ontslag van 450 man werd voorkomen en intussen heeft Viessmann weer 160 nieuwe werknemers aangenomen.

Ook bij Volkswagen kwamen directie en personeel enkele jaren geleden verkorting van de werkweek tot 28 uur en flexibilisering van de werktijden overeen om 30.000 banen te behouden een derde van het totaal. In sommige afdelingen is het oude drie-ploegen-systeem weliswaar weer ingesteld, omdat de liefst 150 verschillende arbeidstijdmodellen het werken extreem complex maakte. Feit is dat in Duitsland steeds meer op bedrijfsniveau afspraken over arbeidsvoorwaarden worden gemaakt, omdat de algemeen verbindende CAO te star is.

Hierin hoopt bondskanselier Gerhard Schröder met zijn ronde-tafel-gesprekken beweging te krijgen, zodat een `Alliantie voor Werk' voor heel Duitsland kan worden gesloten. En juist dat kan het grote struikelblok worden want Klaus Zwickel, de leider van de strijdbare en machtigste vakbond IG Metall, vecht ervoor de CAO-politiek buiten de gespreksronde te houden. Hoe lang nog? Op de werkvloer bij de Berlijnse betonbouwer Imbau worden de veranderingen door de hevige concurrentie afgedwongen. Het personeel heeft gemiddeld al 200 mark per maand moeten inleveren, maar vooralsnog hebben alle 250 betonwerkers een baan.

    • Michèle de Waard