Museum wil doek van Bles teruggeven

Het Museum of Fine Arts in Boston is bereid een schilderij uit de beroemde collectie van Franz Koenigs terug te geven aan `de rechtmatige eigenaar'.

Het gaat om een landschap van de zestiende-eeuwse Vlaamse schilder Herrie met de Bles, dat in de oorlog werd gekocht door rijksveldmaarschalk Göring. Het museum heeft Nederland gevraagd bewijsmateriaal te leveren waarmee kan worden vastgesteld wie de rechtmatige eigenaar van het paneel is. ,,Dat zullen we vandaag of morgen doen'', zegt B. Lodder van het ministerie van OCW. Hij denkt dat Nederland zal kunnen aantonen dat het doek eigendom is van de staat. Een kleindochter van Franz Koenigs, Christine Koenigs, is echter van mening dat het schilderij aan haar familie toebehoort, net als de overige kunstwerken die Nederland bezit uit de collectie Koenigs. Het museum heeft al een claim van haar ontvangen, aldus the Boston Globe gisteren.

De zakenman Franz Koenigs (1881-1941) bezat een collectie van 2700 tekeningen en schilderijen van oude meesters, waaronder Rembrandt en Rubens. In 1933 gebruikte hij de collectie als onderpand om een lening af te sluiten. Omdat Koenigs, die financiële problemen had, niet kon betalen, besloot de bank kort voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog de collectie te verkopen. De bank gaf 35 schilderijen, waaronder het werk van Bles, aan de Amsterdamse kunsthandelaar Jacques Goudstikker, die er een koper voor moest vinden. Kort na het begin van de Duitse bezetting kocht Göring het schilderij van de galerie, die inmiddels was overgenomen door een Duitse zakenman. Volgens de zogeheten Joint Declaration van de geallieerden van 1943 werden alle transacties tijdens de oorlog met de Duisters ongeldig verklaard. Kunstwerken die vrijwillig aan Duisters waren verkocht, vielen na de oorlog toe aan de Nederlandse staat.

Hoe het schilderij van Bles, dat het Bostonse museum nu terug wil geven, in Amerika terecht is gekomen is onduidelijk. Het museum kocht Brandende Stad, dat 12,5 bij 25 centimeter groot is, enkele jaren na de oorlog op een veiling in New York. Het Museum of Fine Art is, zoals veel musea op dit moment, bezig zijn collectie door lichten om vast te stellen of er kunstwerken uit joods bezit in terecht zijn gekomen. Daarbij stuitte het museum maart vorig jaar op het landschap van Bles.

Het schilderij werd in 1948 al eens opgeëist door Museum Boijmans Van Beuningen, waar zich een deel van de collectie Koenigs bevindt. Het Amerikaanse museum vroeg de Nederlandse overheid toen ook om meer informatie, maar kreeg die niet. ,,Ik denk dat dat te maken heeft met de administratieve chaos na de oorlog'', zegt Lodder van OCW, ,,maar wat er destijds precies is gebeurd is na zoveel tijd niet meer na te gaan.''