Landbouw kost bijna altijd meer

De Europese landbouwministers spraken deze week zonder resultaat over een nieuw landbouwbeleid. Zij zitten gevangen tussen eisen van de WTO over een eerlijker wereldhandel en de overlevingswens van de boeren.

Wanneer Europese ministers van Landbouw tot een compromis moeten komen, leidt dat in negen van de tien gevallen tot hogere kosten. Dat is ook het geval bij alle ideeën die de Duitse minister Karl-Heinz Funke als voorzitter van de Landbouwraad tot gisteren op tafel heeft gelegd.

De ministers van de vijftien lidstaten hebben tot vanmorgen vroeg beraadslaagd over de plannen van de Europese Commissie (Agenda 2000) voor een nieuw gemeenschappelijk landbouwbeleid voor de jaren 2001 tot 2006. Het overleg is tot dinsdag opgeschort.

Een nieuw beleid is in de eerste plaats nodig omdat het niet langer betaalbaar is na toetreding tot de EU van nieuwe staten uit Midden- en Oost-Europa. Maar van even groot belang zijn de eisen van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) over forse vermindering van de ruimhartige subsidies en garantieprijzen.

Een nieuwe onderhandelingsronde in het kader van de WTO gaat in een jaar beginnen. Met name de VS volgen met argusogen de gebeurtenissen in Brussel.

De Europese Commissie heeft zich duidelijk laten leiden door de WTO-eisen. Europese boeren moeten worden gecompenseerd via directe inkomenspremies. Logischerwijs probeerden de vijftien ministers er deze week voor hun boeren een maximaal resultaat uit te slepen. Dat kost per saldo geld. Met name Duitsland en Nederland maakten duidelijk daar problemen mee te hebben, want deze twee landen zijn al jaren grote netto-betalers aan de EU. De Nederlandse minister Zalm (Financiën) stelt dan ook maar één eis: het nieuwe landbouwbeleid mag niet meer kosten dan nu ofwel nulgroei plus inflatie.

Het eerste tastbare compromis waar Funke gisteren mee kwam kost echter in 2001 al 1,24 miljard euro ((2,73 miljard gulden) meer dan de plannen, zoals die zijn verwoord in Agenda 2000. Tot 2006 bedragen de meerkosten 4,3 miljard euro, terwijl de voorstellen in Agenda 2000 al ruim boven de nulgroei uitgaan.

De meerkosten van het compromis zijn een gevolg van onder meer het verzachten van de prijsdaling voor rundvlees met 25 in plaats van 30 procent. Ook zullen op verzoek van Nederland slachtpremies worden betaald voor kalveren.

Zowel voorzitter Funke als commissaris Fischler benadrukte gisteren dat er voor het compromis nog wel financiële dekking moet worden gezocht binnen de landbouwbegroting. Dat zou voor een deel kunnen worden bereikt met het compromis dat op het gebied van zuivel is voorgesteld. Het lijkt inmiddels vast te staan dat het systeem van quotering tot 2006 zal worden gehandhaafd, maar Funke wil de garantieprijs nu met 10 in plaats van met 15 procent verlagen. Dat scheelt omdat de melkveehouders dan minder hoeven te worden gecompenseerd.

Als zo'n akkoord zou worden bereikt komt Zalms nulgroei weer iets beter in beeld. Maar dan blijft het verschil tussen de garantieprijzen voor zuivel en de wereldmarktprijs veel te groot om voor de WTO aanvaardbaar te zijn. De huidige prijs die in de EU voor melk wordt betaald ligt zo'n vijftig procent hoger dan de wereldmarktprijs.

De VS en de EU zijn de grootste leveranciers van agrarische producten aan de wereldmarkt en staan regelmatig als kemphanen tegenover elkaar. Landbouwproducten nemen zo'n 8 procent van de totale uitvoer uit de EU voor hun rekening. Het aandeel van de EU in de totale `wereldexport' van landbouwproducten is ruim 14 procent.

De ministers zitten dus gevangen tussen de `nulgroei' en WTO-eisen enerzijds en het overleven van hun boeren anderzijds. Netto ontvangers als Spanje en Italië moeten weinig hebben nulgroei. Minister Apotheker (evenals de Duitse bewindsman) zit in een moeilijke positie. Hij moeten immers van collega Zalm zeggen dat de hand op de knip dient te worden gehouden, terwijl hij tegelijkertijd kalvermesters en fabrieksaardappeltelers uit de wind probeert te houden. ,,Dat is inderdaad vrij inconsistent,'' erkende de bewindsman gisteren.

Was het onder deze omstandigheden niet logischer om eerst de `financiële kaders' af te bakenen om daarna te kijken wat er voor de boeren nog te halen viel? Dat leek Apotheker niet logisch. ,,Als je een bungalow wilt bouwen kijk je eerst hoeveel ruimte je nodig hebt. Daarna moet je bezien hoe je dat gaat financieren.'' Een andere optie is te kijken hoeveel je hebt, om dan te bezien of je daar een bungalow voor kunt bouwen, zo werd hem tegengeworpen. Maar voor die optie voelen ministers van Landbouw negen van de tien keer niets als ze tot een compromis moeten komen. Wellicht heeft Funke volgende week bij de hervatting van het overleg meer duidelijkheid over de financiële armslag gekregen van de Europese regeringsleiders die dit weekeinde bij Bonn informeel met elkaar praten.