`Hij begint als Bouterse en wordt Saddam'

Acteur Marcel Ott is nog maar net van de toneelschool, maar vervult nu al de hoofdrol in de nieuwe `Macbeth'-bewerking van De Appel. ,,Ik zou er wel meer liefde in willen. Maar in `Macbeth' past dat niet. De ambitie is aan de macht en de liefde is dood.''

Daags na de opvoering van Macbeth heeft hoofdrolspeler Marcel Ott nog steeds rode handen van het bloed: ,,Tja, dat toneelbloed krijg je er moeilijk af. Het lijken wel slagershanden. Morgen zal ik ze eerst insmeren met vet. Dan spoelt het er makkelijker af.'' In het bloedige koningsdrama proberen de moordende Macbeth en zijn vrouw ook het bloed van hun handen te wassen. Maar al snel bekommeren zij zich niet meer om een bloedspatje meer of minder. Macbeth geldt als Shakespeare's zwartste toneelstuk en de bewerking van De Appel, die vanavond in Scheveningen in première gaat, is zelfs nog een tintje donkerder.

Marcel Ott (1969) komt net van de Toneelschool in Amsterdam. Hij liep stage bij De Appel in De nacht, de moeder van de dag. Macbeth is zijn eerste echte rol na school. Hij maakt een flitsende start, Macbeth is een grote, begerenswaardige hoofdrol die doorgaans aan rijpere acteurs wordt gegeven. Ott: ,,Ik dacht dat ik een gewone toneelcarrière zou maken. Eerst als bode een brief opbrengen en dan over twintig jaar misschien Macbeth. Maar de stille wens leefde wel in mij. En toen zei een klasgenote opeens: `het schijnt dat jij Macbeth gaat spelen.' Het gerucht ging al rond, lang voordat ik officieel gevraagd werd.

,,Iets soortgelijks overkomt Macbeth. In het begin is hij een gewone militair. Hij denkt een doorsnee militaire carrière te maken; kolonel, misschien generaal. Maar dan komen de Walkuren die voorspellen dat hij koning zal worden. Hij schrikt, want zij spreken een wens uit die al in zijn onderbewuste sluimerde. Hierdoor komt zijn carrière in een stroomversnelling, hij vermoordt de oude koning en bestijgt zelf de troon.''

Vertaler Marcel Otten maakte voor De Appel een nieuwe bewerking, gebaseerd op de Duitse bewerking van Heiner Müller. Ott schrok toen hij de tekst las. ,,Ik dacht, dat kan ik nooit. Veel te moeilijk, dit is de Rach 3 onder de toneelstukken.'' Met `Rach 3' bedoelt Ott het moeilijke Derde Pianoconcert van Rachmaninoff waaraan veel pianisten zich vertillen.

Marcel Otten maakte een lastige, beeldrijke hertaling waarin de zinsvolgorde consequent overhoop wordt gegooid. Ott kwam erachter dat Otten vaak de Engelse syntaxis gebruikt, wat de vertaler overigens ontkent. Ott: ,,Maar voor mij was het een houvast. Otten schrijft bijvoorbeeld: `De gulden glans moet weggedragen worden, niet weggeworpen nieuw.' In het Engels is dat `not thrown away new'. Bij het lezen hield ik het Engels in mijn achterhoofd. Wat ook helpt is mijn eigen Nederlands overboord zetten. In dit stuk spreken we gewoon een andere taal.''

Otten veranderde de drie waarzeggende heksen uit het oorspronkelijke stuk in Walkuren. De Germaanse god Odin komt ook even langs. Maar de belangrijkste verandering is dat hij het stuk nog donkerder kleurde. De goede helden die Macbeth verslaan, blijken nu slechteriken te zijn geworden die elkaar ook afslachten. ,,Het is inderdaad een heel zwart stuk'', zegt Ott bijna verontschuldigend.

Wat in de bewerking ook veranderde is de rol van Lady Macbeth. Bij Shakespeare is zij het die de moorden beraamt en haar echtgenoot overhaalt ze te plegen. In deze versie heeft Macbeth weinig uitleg en aanmoediging nodig. Ott: ,,Ze zijn het snel eens. Het plan, de twijfel en de moord volgen elkaar razendsnel op. Daar heb ik wel moeite mee. De Lady geeft Macbeth alleen maar een duwtje. Misschien hebben ze er van tevoren al vaak over gepraat in bed, en over gedroomd: `als we toch eens...'''

De nieuwe Macbeth is zelfstandiger en laat zijn vrouw snel links liggen. Er is maar weinig contact tussen de twee, wat het stuk nog killer maakt. Bij Shakespeare zijn het ook monsters, maar ze houden wel van elkaar. Ott: ,,Ik zou er wel meer liefde in willen. Maar in dit stuk past dat niet. De ambitie is aan de macht en de liefde is dood. De Lady denkt: als we eenmaal de macht hebben, kunnen we één zijn, rusten, de liefde bedrijven. Maar Macbeth wijst haar af en zegt: `Schotland is mijn bruid.'

,,Ik wil Macbeth na de pauze eenzamer maken. Macht maakt eenzaam. Voor de pauze is hij Desi Bouterse, na de pauze is hij Saddam Hoessein. Desi is nog redelijk gezellig, Saddam is fatalistischer, geïsoleerder, gevaarlijker. Macbeth is een borderlinefiguur die alles afkapt: zijn gevoelens, zijn familie, zijn vrienden. Van de eenzaamheid en de enorme angst wordt hij waanzinnig. Langzaam begin ik de kleurschakering in het stuk te zien, het is een reeks hoogtepunten van een machthebber. Er zitten geen relaxte momenten in waarin Macbeth rustig kan genieten van zijn macht. Hij wordt opgejaagd door de angst.

,,Dit stuk gaat over mensen die tegen elke prijs de macht willen hebben. Wat Macbeth beschrijft is een bepaalde cultuur van de macht, die je bijvoorbeeld ziet rondom dictators als de Ceaucescu's, maar ook op een accountantskantoor waar niemand met elkaar praat in de lift, omdat alles tegen je gebruikt kan worden. Plaatsen waar macht het menselijk besef is ontstegen, waar geen relativering meer mogelijk is. Het is een zwart stuk, maar dat moet je zien in de context van zo'n subcultuur, en niet als algemeen geldend wereldbeeld.''

Het Schotse stuk moge duister zijn, als Ott het podium opstapt, siert een olijke lach zijn opgeruimde gezicht. Niet bepaald een moordenaarstronie. Ott: ,,Die olijke lach moet er nog af. Ik moet mijn zwarte kant nog veel meer naar voren laten komen. Voor regisseur Aus Greinadus kan het niet zwart genoeg zijn. Daarop ben ik nog aan het broeden. Ik ben nog lang niet klaar. Dat duurt nog wel veertig voorstellingen''

M