Haitink dirigeert onstuimige Brahms

De viering van de 70ste verjaardag van Bernard Haitink, de aanleiding voor zijn serie Carte Blanche, waarin hij dit seizoen zes orkesten in het Amsterdamse Concertgebouw dirigeert, verdicht zich uiteraard rondom zijn geboortedag 4 maart, aanstaande donderdag. Gisteravond leidde Haitink een luid toegejuicht concert van de Staatskapelle Dresden, dat hem na afloop op het podium eerde met een grote bos bloemen. Vanaf maandag begint Radio 4 aan de uitzending van opnamen van twaalf bijzondere Haitink-concerten, met onder andere de Mahler-Kerstmatinees 1982-1987 en de gisteravond gemaakte opname. De Avro komt nog met een tv-documentaire over Haitink en de NPS herhaalt de Kerstmatinee 1982 met Mahlers Vierde symfonie. De komende weken leidt Haitink dan nog een aantal concerten van het Koninklijk Concertgebouworkest, dat hem onlangs benoemde tot `eredirigent'.

De Amsterdamse concerten van de Staatskapelle Dresden zijn vaak memorabele gebeurtenissen. Zo liet Hans Vonk, die er van 1985 tot 1990 chef-dirigent van was, in 1988 met de Staatskapelle een fenomenale Achtste symfonie van Bruckner horen. En Bernard Haitink leidde in 1991 bij de fantastisch spelende Dresdners een indrukwekkende Zevende symfonie van Bruckner. Historie straalt nu eenmaal af van de Sächsische Staatskapelle, die in 1548 werd opgericht door Moritz van Sachsen en dit jaar het 450-jarig bestaan viert.

Gisteravond was het hoogtepunt van het concert een stevige, soms zelfs onstuimige, uitvoering van de Eerste symfonie van Brahms op basis van het bijzondere klankkarakter van de Staatskapelle. Het orkest streeft niet naar een perfectionistische gladde of poezelige klank. De directe en geëngageerde manier van spelen leidt tot een gecultiveerde ruigheid, met een vaak donkere strijkersklank en een stralende samenklank van de houtblazers. Het is een wonderlijk samengaan van kracht en mildheid, dat in deze exemplarische Brahms resulteerde in passages met dramatische weerbarstigheid en zelfbewuste welluidendheid.

De uitvoering van het Eerste vioolconcert van Sjostakowitsj was prachtig, maar ook iets te voorzichtig. Violist Frank Peter Zimmermann had een soms wat kleine toon, zeer fraai verzorgd en ingetogen gevoelig klinkend in de dromerige Nocturne. Ook in de flitsend virtuoze, maar ook veel heftiger delen bleef hij bij een grote mate van lyrisch verheven esthetiek. Dat is op zich bijzonder, maar het had ook wat primairder gekund en extraverter. En – zou Haitink meer de zweep over de Staatskapelle hebben gelegd – nog verbluffender.

Concert: Staatskapelle Dresden o.l.v. Bernard Haitink m.m.v. Frank Peter Zimmermann. Programma: R. Schumann: ouverture Manfred; D. Sjostakowitsj: Eerste vioolconcert; J. Brahms: Symfonie nr 1. Gehoord: 25/2 Concertgebouw Amsterdam. Radio: 7/3 14 uur Radio 4.