`Het water staat kunstonderwijs aan de lippen'

Staatssecretaris Van der Ploeg (Cultuur) sprak gisteren met de HBO-raad over de extra bezuinigingen van 25 miljoen op het kunstonderwijs. De kunstacademies vrezen het ergste.

Hij zit in een stafoverleg, maar directeur Richard E. Ouwerkerk van de Willem de Kooning Academy in Rotterdam wil best even pauzeren om te praten over de `desastreuze' bezuinigingen van 25 miljoen op de kunstacademies, conservatoria en dansopleidingen. Ook zijn gesprekspartners vinden het intermezzo geen probleem. ,,Want het water staat ons aan de lippen'', zegt Ouwerkerk.

Staatssecretaris Van der Ploeg (Cultuur) sprak gisteren met de HBO-raad over de manier waarop hij de bezuiningen van 25 miljoen op het kunstonderwijs, een erfenis van zijn voorganger Nuis, het beste kan invullen. Volgens de kunstacademies kan er niet meer worden bezuinigd en moet die 25 miljoen – waarvan een deel al is ingeboekt – van tafel. Maar daarvan kan geen sprake zijn, laat een woordvoerder van Van der Ploeg weten. Wel is er `constructief overlegd' en moeten verschillende oplossingen nu worden doorgerekend.

,,Twee weken geleden was Van der Ploeg hier op bezoek'', zegt Ouwerkerk. ,,Hij vroeg: `Als je de drie beste opleidingen zou mogen houden, welke zouden dat zijn'. Die vraag is onbehoorlijk'', briest Ouwerkerk. ,,Daarmee gaat hij voorbij aan alle onderwijsinnovaties die we hebben doorgevoerd.''

Een rondje door het oude gebouw vol houten panelen, sierplafonds en uitgesleten marmeren trappen geeft een beeld van de verscheidenheid aan opleidingen die de Willem de Kooning Academy herbergt. Op de derde verdieping van het voormalige bankgebouw van R. Mees & Zn staat een naaktmodel met een wolfshond zo stil mogelijk voor een handvol schetsende studenten. Een verdieping lager perfectioneren studenten Audiovisueel achter geavanceerde computers een animatiefilmpje. Verderop worden op tientallen schildersezels stillevens en landschappen geschilderd. In een lokaal vol paspoppen en naaimachine's werken studenten Mode aan kledingontwerpen. In de kelder, naast de oude bankkluizen, ontwikkelen weer anderen in de doka's hun foto's.

We willen hier alles aanbieden: én autonome opleidingen zoals beeldhouwen, én toegepaste opleidingen zoals design, én de lerarenopleidingen, zegt Ouwerkerk. ,,Niet alleen om de aantrekkelijkheid van de academie te vergroten. We menen ook dat we mensen breed moeten opleiden, waarbij ze over de grenzen van hun vakgebied heen kijken. Ook studenten beeldhouwen krijgen hier les op de computer. In de huidige beroepspraktijk hebben ze te weinig aan een enge specialisatie.''

De financiële situatie van het kunstonderwijs is al weinig rooskleurig, stelt Ouwerkerk. Alle hogescholen kampen met een dalend budget per student, maar op de kunstacademies komt dat extra hard aan omdat ze zich hebben verplicht geen extra studenten meer aan te nemen. Bovendien zijn in 1995 alle kunstopleidingen teruggebracht van vijf naar vier jaar. Daarnaast deelt het kunstonderwijs mee in de kortingen van 160 miljoen op alle hogescholen in deze kabinetsperiode. Door zo creatief mogelijk met een krimpend budget om te gaan, heeft hij rampen kunnen voorkomen, zegt Ouwerkerk. ,,Maar je kunt niet blijven afromen. Onder geen voorwaarde willen we opleidingen afstoten, maar als er nu weer een budgetkorting overheen komt, heeft dat hoe dan ook gevolgen voor de kwaliteit van het onderwijs. Zo simpel is dat.''

De HBO-raad heeft berekend dat alle bezuinigingen, inclusief de `25 miljoen van Nuis', betekent dat de kunstopleidingen 17 procent van hun budget moeten inleveren. Het kunstvakonderwijs is nog het meest verbolgen over het ,,gebrek aan een fatsoenlijke onderbouwing'' van de bezuinigingen. Volgens Frans Leijnse, voorzitter van de HBO-raad, is de korting gebaseerd op de verkeerde veronderstelling dat het kunstonderwijs opleidt voor de bijstand.

Uit de Kunsten-Monitor van de HBO-raad blijkt dat het met de arbeidsmarktpositie van de afgestudeerden van het kunstonderwijs niet slecht is gesteld: de werkloosheid is niet hoger dan onder afgestudeerden van andere HBO-opleidingen. 78 procent van de afgestudeerden heeft na anderhalf jaar betaald werk. Ouwerkerk: ,,Bij een kunstacademie denkt iedereen aan kleien en verven. Maar tachtig procent van mijn studenten volgt een toegepaste studie of de lerarenopleiding. De arbeidsmarkt schreeuwt om vormgevers en docenten.''

Vreest Ouwerkerk voor de kwaliteit van het onderwijs, op andere academies heerst de angst dat de bezuiniging de nekslag betekent voor verschillende afdelingen of zelfs voor de gehele academie. Vooral academies die geen onderdeel uitmaken van een hogeschool, zoals de Rietveld Academie in Amsterdam, vrezen de gevolgen.

Maarten Regouin, voorzitter van de Faculteit der Kunsten waartoe de kunstacademie Minerva en het conservatorium in Groningen behoren, kan enigszins terugvallen op zijn `grote broer', de Hanzehogeschool, maar de gevolgen zijn niettemin groot: ,,Een bezuiniging van deze omvang betekent dat academies er niet meer met de kaasschaaf overheen kunnen, nu moet het met een botte bijl.'' Twee weken geleden is op de Minerva een reorganisatie aangekondigd, waarbij `ontslagen niet worden uitgesloten'. ,,Dan weet je hoe laat het is'', zegt Regouin bitter.

Regouin vindt het onverteerbaar dat de recente bezuiniging parallel loopt met een onderzoek naar kunstvakonderwijs in opdracht van het ministerie. De bedoeling is dat de onderzoekers in kaart brengen aan welke eisen de afgestudeerde (vormgever, danser, beeldhouwer) moet voldoen. De opleidingen moeten daarna zorgen dat ze hun studenten volgens die normen opleiden. Regouin: ,,Heel legitiem. Ook het kunstvakonderwijs moet zich aan de veranderende eisen van de arbeidsmarkt aanpassen. Maar het gevaar bestaat dat de bezuinigingen de herstructurering overschaduwen. Dan gaat het niet meer om de kwaliteit van het onderwijs, maar om de vraag hoe het zo goedkoop mogelijk kan.''

Juul van de Vijver, directeur van de St. Joostacademie in Breda, sluit zich daarbij aan. Bezuiniging binnen het kunstonderwijs betekent bijna altijd dat je mensen moet ontslaan, stelt hij. ,,Tachtig procent van ons budget gaat op aan personeel. Na zo'n demotiverende reorganisatie ga je toch niet herstructureren?''

Maar Ouwerkerk (Rotterdam) is ook bereid de hand in eigen boezem te steken. Als de kunstopleidingen meer aan PR hadden gedaan, waren ze nooit zo hard aangepakt, stelt hij. Vandaar dat hij de naam van zijn academie vorig jaar heeft veranderd van Academie van Beeldende Kunsten Rotterdam in de Willem de Kooning Academy. ,,Hij was onze beroemdste student en bovendien bekt die naam lekker.''