Fraude of niet, Nigeria wordt `democratisch'

Nigeria moet terug in de schoot van de internationale gemeenschap. Het land is te belangrijk om een verstotene te blijven; buitenlandse waarnemers knijpen daarom een oogje dicht bij de verkiezingen.

Nigeria telt ongeveer 40 miljoen kiesgerechtigden, maar de Onafhankelijke Nationale Verkiezingscommissie (INEC) verspreidde 60 miljoen stemkaarten. Bij de parlementsverkiezingen van afgelopen weekeinde, een week voor de presidentsverkiezingen van komende zaterdag, hadden in de zuidoostelijke stad Port Harcourt grove onregelmatigheden plaats. ,,,We zagen in een stemlokaal dat er slechts enkele tientallen biljetten in de stembus zaten'', vertelt een buitenlandse waarnemer. ,,Toen we een uurtje later terugkwamen, bleek dezelfde bus plotseling volgepropt met honderden biljetten. Het is zwendel, zelden kwam ik bij verkiezingen zulke chaos en fraude tegen!'' De onregelmatigheden in Port Harcourt waren slechts in zeer bedekte termen terug te vinden in het rapport van de waarnemers. De plaatselijke uitslag werd door de INEC niet ongeldig verklaard.

Een hoge medewerker in het hoofdkantoor van INEC, in de federale hoofdstad Abuja, reageert gelaten op de berichten over fraude. ,,We nemen een milde houding aan'', luidt zijn commentaar. De buitenlanders schreeuwen hun onvrede al evenmin van de daken. Ten minste 100 waarnemers van de Europese Unie en 60 van het Carter Centre, een organisatie van de Amerikaanse ex-president Jimmy Carter ter bevordering van democratie overzee, houden een toeziend oog op de Nigeriaanse verkiezingen, maar slikken hun kritiek in. De Amerikaanse ambassadeur, William Twaddle, vond de gang van zaken bij de stembusgang van zaterdag ,,niet volmaakt, maar over het algemeen aanvaardbaar''. Hij repte van ,,enkele tekortkomingen'', maar noemde de verkiezingen ,,een belangrijke stap naar burgerbestuur''. Andere diplomaten loven de militaire president Abdulsalami Abubakar voor het ,,democratiseringsproces'' en noemen de verkiezingen ,,de belangrijkste van het jaar in Afrika''.

Abubakar Siddique is hoogleraar politicologie en medewerker van het Centre for Democratic Development, Research and Training in de noordelijke stad Zaria. Zijn groep deed onderzoek naar de gemeenteraadsverkiezingen in december. ,,Op veel markten kon je de stemkaarten kopen'', vertelt hij. ,,Zakenlui gaven ze aan de hoogste bieders. De aangeboden kaarten waren rechtstreeks afkomstig van de INEC en van kiezers die hun kaart verkozen te verkopen in plaats van te gaan stemmen. De partij met het meeste geld en de beste organisatie profiteert van deze fraude. Dat is de Democratische Volkspartij (PDP) van presidentskandidaat Olusegun Obasanjo.''

Evenals de buitenlandse waarnemers vindt Abubakar Siddique de fraude aanvaardbaar. Is dit nu hypocrisie of realisme? Waarom zullen alle waarnemers straks een mild oordeel vellen over het drie maanden geleden begonnen verkiezingscircus in Nigeria? ,,Hun blijft geen andere keuze dan de stembusslag vrij en eerlijk te verklaren'', zegt Abubakar Siddique. ,,Want alle Nigerianen willen dat de militairen opstappen.''

Realisme dus: de generaals moeten na de 30 jaar die ze sinds de onafhankelijkheid in 1960 aan de macht waren, terug naar hun kazernes. De kans die Abubakar nu biedt voor een machtsoverdracht aan burgerpolitici is de beste die het land in vele jaren heeft gehad. Wanbestuur, ongebreidelde corruptie, wetteloosheid en gevaarlijke regionale en tribale fricties gingen de opeenvolgende militaire regimes steeds meer kenmerken.

Als Nigeria ontploft, zullen de conflicten in Somalië, Rwanda of Sierra Leone verbleken tot kinderspel, was de laatste jaren een veel gehoorde opmerking in Westerse ambassades op het continent. Nigeria is met zijn 108 tot 120 miljoen inwoners de volkrijkste staat van Afrika en de grootste zwarte natie ter wereld. Het beschikt over gigantische olievoorraden, de grootste reserves aan gas in de wereld en heeft veel vruchtbare landbouwgronden. Het merendeel van alle Westerse investeringen in Afrika gaat naar Nigeria en Angola. Nigeria is – hoewel door de diepe politieke en economische crisis in diskrediet geraakt – een slapende reus op het continent. Het hoort in de rij van belangrijke Derde-Wereldlanden als India, Indonesië en Brazilië. Daarom kondigden de VS en Europese landen geen bijtende sancties af tegen de ongebruikelijk brute dictatuur van de vorig jaar overleden Sani Abacha.

Nigeria is invloedrijk in West-Afrika en huisvest het hoofdkantoor van ECOWAS, een economisch en politiek samenwerkingsverband van West-Afrikaanse staten. Deze aanvankelijk louter economische organisatie nam de afgelopen jaren steeds meer militaire taken op zich en stuurde vredestroepen naar Liberia, Sierra Leone en Guinee Bissau. Nigeria draagt de meeste soldaten bij voor de vredesmacht in Sierra Leone. Zonder deze Nigeriaanse inmenging hadden nu de moorddadige rebellen van Sierra Leone in het presidentiële paleis van Freetown gezeteld.

Beide presidentskandidaten bij de verkiezingen van zaterdag – Olue Falae en Obasanjo – hebben evenals president Abubakar gezegd dat zij de Nigeriaanse soldaten uit Sierra Leone willen terughalen. De Westerse landen, die zelf geen troepen meer wensen te sturen naar Afrikaanse conflictgebieden, droegen financieel weinig bij aan de Nigeriaanse inspanningen in Sierra Leone. Dat ergert de Nigeriaanse leiders. Westerse diplomaten zien de uitspraken over terugtrekking van de troepen bovenal als dreigement, als een onderhandelingstactiek van de Nigerianen om meer financiële steun te krijgen voor hun vredesoperaties.

George Obiozor is directeur-generaal van het Nigeriaanse Instituut voor Internationale Zaken, een door de regering gesubsidieerde denk-tank in Lagos. Hij is ervan overtuigd dat Nigeria, als Obasanjo president wordt, een prominente internationale rol gaat spelen. Obasanjo bedreef tijdens zijn regeerperiode van 1976 tot 1979 een radicale buitenlandse politiek. Onder groot gejuich in Afrika nationaliseerde hij de Britse oliemaatschappij BP, uit onvrede over de controversiële Britse politiek aangaande (toen nog) Rhodesië. ,,Ik geef toe, in die tijd ging Nigeria nog niet gebukt onder een schuldenlast van 30 miljard dollar'', zegt Obiozor. ,,Het was toen nog rijk. Nu hebben we een door buitenlandse financiers gesteund economisch herstructureringsprogramma nodig. Maar wacht maar af, onder democratisch bestuur zal Nigeria straks zijn verloren roem herwinnen.''