Absurdisme in Parijse rechtszaal

Het bloedschandaal in Frankrijk is uitgelopen op een trieste klucht: de aanklager bleek de beste verdediger van de beklaagden. Politici blijken niet strafrechtelijk verantwoordelijk.

,,De openbare aanklager is Laurent Fabius' beste verdediger'', zegt Agnès Gaudin buiten in tranen. Zij heeft twee kinderen verloren aan de besmette bloedtransfusies waar het proces voor het Hof van Justitie van de Republiek om gaat. Haar man Patrick, even asgrauw: ,,Mijn kinderen zijn vandaag voor de tweede keer gestorven''.

In twee weken heeft het `besmet bloed-proces' zijn geloofwaardigheid definitief verloren. Het is vijftien jaar na het drama, dat vierduizend slachtoffers heeft gemaakt, en alleen de veroordeling tot gevangenisstraffen heeft opgeleverd van vier ambtenaren die het meest direct betrokken waren bij bloedtransfusies. Nu zouden de hoogsten in het land zich strafrechtelijk verantwoorden.

En dan volgt een requisitoir dat niet anders is te betitelen als absurdistisch. Het begint met een mening: politici zijn niet strafrechtelijk verantwoordelijk. En wat betreft de feiten: die zijn niet serieus onderzocht. Deze en gene heeft zijn zegje gedaan, en daar komt nu een eind aan. ,,Dit is vooral een drama voor een stelsel van gezondheidszorg dat het beste in de wereld wil zijn. Politici verrichten geen medische handelingen.''

Naarmate François Burgelin, procureur-generaal bij de Franse Hoge Raad, die hier dubbelt als aanklager voor het Cour de Justice de la République, en de advocaat-generaal Lucas langer aan het woord zijn, groeit hun rol uit van eiser namens het algemeen belang tot die van docent bestuursrecht en management consultant van de overheid. Links en rechts delen zij standjes en adviezen uit, behalve aan de oud-minister-president in de verdachtenbank.

Af en toe kan er een woordje van medeleven af voor de anonieme en op deze ouders na afwezige slachtoffers. Zo gebroken als zij is, Agnès Gaudin is opgevallen dat de advocaat-generaal geen moment haar blik heeft durven kruisen. ,,Het was lamentabel, een belediging voor de slachtoffers.'' Zij en haar man belichamen, zonder juridische ervaring, het vacuüm van dit proces. Het openbaar ministerie vervult in het Franse strafproces wel vaker een wat vrije rol, die van juridisch commentator. Dat kan omdat de betrokkenen en gelaedeerden als `parties civiles' direct deelnemen aan het proces. Hun advocaten zijn vaak de echte aanklagers. In deze bijzondere procedure voor politieke ambtsdragers waren geen parties civiles toegelaten. Slechts enkele slachtoffers werden als getuigen even gehoord.

De gebroeders Duplessis hielden het na één week proces al voor gezien bij dit gelegenheidsgerecht. Zij verloren hun vader aan een besmette transfusie, en omdat niemand hem waarschuwde kon hij hun moeder besmetten; zij is er nu slecht aan toe. ,,Wij zijn teleurgesteld, maar niet verrast'', zegt Olivier Duplessis, voorzitter van de Vereniging van transfusie-slachtoffers, nadat de `eis' bekend is geworden. ,,Men draait de rollen om en verwijt de Amerikaanse firma Abbott, die eerder waren met hun test, nu dat zij met een slecht product Frankrijk opjoegen. Dit proces was er niet om de feiten aan het licht te brengen.''

De twee bewindslieden van gezondheidszorg uit 1985, Georgina Dufoix en Edmond Hervé, konden gerust ademhalen, toen het openbaar ministerie ook hen vrijpleitte van verwijtbaar handelen volgens het strafrecht. Maar hun wreef de aanklager wel `persoonlijke tekortkomingen' aan. Omdat een vrijspraak voor alle drie hoogst onbevredigend zou zijn in de ogen van het publiek, gaf de procureur-generaal het Hof in overweging hen een `publieke berisping' uit te delen.

De procureur-generaal voorspelde dat het vonnis van het (onervaren) Hof onder zware kritiek zal komen, hoe het ook uitpakt. Daar moest het Hof zich maar niets van aantrekken. Alle commentaren rond de affaire geven de magistraat in dit opzicht gelijk. De Franse politiek zou in rep en roer zijn als ministers strafrechtelijke gevolgen van falend beleid zouden moeten dragen. Maar vrijspraak na een proces dat niet heeft voldaan aan de fundamentele eisen van een strafproces, zal de betrokkenen en 'de politiek' ook niet schoonwassen. Het zal een bijzondere creativiteit van het Hof vergen om die onbevredigende uitkomst te vermijden. Een andere officier van justitie wacht intussen dit vonnis af alvorens te beslissen of enige tientallen hoge ambtenaren van de bewuste ministers hun eigen strafproces krijgen, voor een gewoon Assisenhof. Zo ja, dan is Frankrijk nog niet van de affaire af.