Scheuren in coalitie tussen Habibie en strijdkrachten

De `Habibie-tape' geeft aanleiding tot veel speculaties. Is er sprake van een gerichte aanval op Habibie? De coalitie tussen de president en de chef-staf van de strijdkrachten begint scheuren te vertonen.

De publicatie vorige week van een bandopname van een telefoongesprek tussen, naar wordt aangenomen, de Indonesische president B.J. Habibie en openbaar aanklager Andi Ghalib levert volgens velen het bewijs dat het onderzoek naar Soeharto's rijkdommen een klucht is. Op de band, waarschijnlijk opgenomen daags na de ondervraging door Ghalib van oud-president Soeharto op 10 december vorig jaar, is onder meer te horen hoe Habibie de procureur-generaal eerst opdracht geeft om meer vaart te zetten achter een onderzoek tegen twee regeringscritici. Vervolgens informeert hij naar het welbevinden van Soeharto, zijn voorganger en langjarige mentor. ,,Maar met Bapak (Soeharto) gaat het wel goed, hé?'' ,,Heel goed'', antwoordt Ghalib, ,,Hij, eh, hoe heet het alweer, lijkt aan te voelen dat dit nu eenmaal gedaan moet worden. Want als we dit (onderzoek) niet doen, dreigt een volksgericht.''

Even later zegt de procureur-generaal dat het verhoor van de ex-president drie uur geduurd heeft, veel korter dan bijvoorbeeld de ondervraging van acht uur van Soeharto's oude zakenvriend en golfpartner Muhammad `Bob' Hasan. ,,Maar als we Bapak korter hadden ondervraagd, zouden de mensen gezegd hebben: wat voor een toneelstuk is dit'', aldus Ghalib.

Habibie, die het afluisteren gisteren een ,,schending van de rechten van de mens'' noemde, heeft inmiddels een onderzoek gelast naar het lek. Sindsdien zijn verschillende journalisten verhoord. The Indonesian Observer meldde vanochtend dat de politie ook procureur-generaal Ghalib voor verhoor heeft opgeroepen, maar dat deze weigert daar gehoor aan te geven.

Algemeen wordt aangenomen dat alleen de militaire inlichtingendienst (BIA) over de mogelijkheden beschikt om de president af te luisteren. Habibie zelf zei dat gisteren ook, en hij voegde eraan toe dat voor het afluisteren van zijn telefoon de toestemming vereist is van chef-staf en minister van Defensie, generaal Wiranto. Deze ontkende gisteren echter tijdens een parlementaire commissievergadering iedere betrokkenheid van de strijdkrachten. ,,Ik roep alle partijen op niet de overhaaste conclusie te trekken, dat alleen overheidsinstellingen, inclusief de strijdkrachten, de mogelijkheid hebben dit (afluisteren) te doen.'' Volgens de generaal is het gemakkelijk afluisterapparatuur te kopen in Singapore of Hongkong. De generaal spotte ook met Ghalibs ontkenning: ,,De president heeft niet ontkend dat het zijn eigen stem was op de band, met wie heeft hij dan gesproken?''

Commentatoren hebben de aanval op Habibie toegeschreven aan een gevecht binnen de machtselite in de aanloop van de verkiezingen. In juni zullen de Indonesiërs naar de stembus gaan om een nieuw parlement te kiezen waarna, naar verwachting, eind oktober het Volkscongres een nieuwe president aanwijst. Hoewel een functionaris van de regerende Golkarpartij Habibie onlangs als presidentskandidaat heeft genoemd, zal pas tijdens een Golkarbijeenkomst op 7 maart vast komen te staan of hij dat ook wordt. Binnen de regeringspartij gelden de Golkarvoorzitter, Akbar Tandjung, die tevens minister is, of de voorzitter van de Golkarfractie in het parlement, Marzuki Darusman, als mogelijke concurrenten. Darusman is ook voorzitter van de Nationale Commissie voor de rechten van de mens. Analisten wijzen ook op de mogelijke kandidatuur van Wiranto, die zich daar zelf overigens nog niet over heeft uitgelaten.

De aanval op het staatshoofd kan ook in verband worden gebracht met een aantal recente maatregelen en uitspraken, die hem weliswaar in het buitenland populariteit verschaften, met name bij de Amerikanen, maar die in eigen land kwaad bloed hebben gezet. Zo kondigde Habibie vorige maand aan dat de omstreden provincie Oost-Timor op korte termijn moet kiezen tussen meer autonomie of onafhankelijkheid. Dat houdt een grondige beleidswijziging in voor dit vooral voor onderdelen van de strijdkrachten zo gevoelige gebiedsdeel.

Vorige week liet de president voor een buitenlands forum doorschemeren dat Soeharto's schoonzoon, oud-generaal Prabowo, direct na zijn aantreden op 21 mei vorig jaar een poging tot staatsgreep gedaan heeft. Daarmee bracht hij de legertop in grote verlegenheid. Na een procedure achter gesloten deuren voor een militaire ereraad werd Probowo vorig jaar augustus weliswaar uit het leger ontslagen, maar dan wegens zijn betrokkenheid bij de ontvoering van negen anti-Soeharto-activisten, begin vorig jaar. Wiranto ontkende gisteren in het parlement dat er sprake is geweest van een poging tot staatsgreep door Prabowo, waarmee een opmerkelijk verschil van mening tussen de president en diens legerchef aan de oppervlakte kwam.