Kagel roept sfeer op van fietsers en politiepaarden

Wie een zwak heeft voor straatmuziek en straatmuzikanten mag zich vanavond in het Concertgebouw het concert in de serie `Tijdgenoten' niet laten ontgaan. Gisteravond in Vredenburg ging Mauricio Kagels Orchestrion-Straat al in subtiel barbaarse pracht. Persoonlijk heb ik daar zeker binding mee, waar ik mijn eerste fluitlessen ontving van Sigurd Kochius, die nu bijna elke dag musiceert op het station in Utrecht, met onder meer fantasierijke vertolkingen van Bachs Tweede suite in b BWV 1067, eens beluisterd door een elitair hofgezelschap en nu door passanten en drugsverslaafde jongeren.

Het was in Nederland dat Kagel na lange tijd weer voor het eerst sinds zijn vertrek uit Zuid-Amerika geconfronteerd werd met straatmuziek. Vooral geboeid werd hij door het schreeuwkrakende en ratelende draaiorgel. In het Holland Festival 1996 werd zijn dramatisch klepperende muziek gekoppeld aan muziektheater van Benedict Mason, nu ging er veel beter passende Zuid-Amerikaanse muziek aan vooraf van de Cubaan Caturla en de Mexicaan Revueltas.

De Cubaanse rechter Alejandro García Caturla, die in 1940 door een beklaagde op straat werd doodgeschoten was toen 34 jaar. Tien jaar eerder ontstond zijn Premiera suite cubana voor piano en acht blazers, een krachtige tranceachtig dicht gecomponeerde muziek, maar minder persoonlijk dan de schril schreeuwende (piccolo en es-klarinet!) Homenaje voor kamerorkest van de Mexicaan.

Violist-dirigent Silvester Revueltas (1899-1940) schreef eveneens vrij weinig, pas op 30-jarige leeftijd begon hij zich voor het componeren te interesseren. Zijn Homenaje eert Frederico García Lorca die kort tevoren op 19 augustus 1936 bij Grenada werd vermoord. Al zijn werk is programmatisch, vaak doordrenkt van een satiesque humor, bijvoorbeeld in een duet voor eend en kanariepiet. Revueltas sprak het publiek zeer aan, bissering was onvermijdelijk. En natuurlijk, wie spreekt over humor, komt vroeg of laat bij Kagel uit.

Het bijzondere is dat het er bij de Argentijn nooit duimendik bovenop ligt, zo'n piepduet hoef je van hem niet te verwachten, het is ook meer ontregelende scepsis dan humor wat uit zijn muziek spreekt. Wel roept hij gemakkelijk beelden op van straatrumoer, fietsers en poepende honden, politiepaarden en verslaafden. En eigenlijk hoef je daar helemaal geen setting voor te creëren – al staat het publiek in Amsterdam in Kagels Eine Brise een verrassing met fietsers in de zaal te wachten! – helemaal niet als er zo beeldend wordt gemusiceerd.

Concert: Schönberg Ensemble o.l.v. Reinbert de Leeuw. Werken van Ives, Caturla, Revueltas en Kagel. Gehoord 23/2 Muziekcentrum Vredenburg, Utrecht. Herhaling 24/2 Concertgebouw Amsterdam.