Boze Martens zegt Belgische politiek vaarwel

Oud-premier Wilfried Martens (62) trekt zich terug uit de Belgische politiek. Martens is woedend omdat de Vlaamse christen-democratische CVP heeft besloten hem niet bovenaan de lijst voor de Europese verkiezingen in juni te plaatsen. De Europarlementariër verklaarde vorige week al zich terug te trekken als zijn partij hem het lijsttrekkerschap niet wilde geven. Martens kondigde toen ook aan ,,de werkelijke reden'' dat hij is gepasseerd, bekend te maken. Dit dreigement pakte echter negatief uit. Ongeoorloofde chantage vonden partijgenoten.

Het koningsdrama kende gisteravond zijn ontknoping, toen het CVP-partijbestuur met een driekwart meerderheid besloot Miet Smet, momenteel minister van Sociale Zaken, bovenaan de Europese lijst te zetten. De formele reden is dat de CVP moet `vervrouwlijken'. Volgens Martens is dit een onheus argument, want dan zou ook een vrouw de Senaatslijst moeten aanvoeren en niet premier Dehaene. Martens meent dat zijn partij breekt met ,,een lange traditie'' van steun aan haar mensen die leiding geven aan de christen-democratie in Europa. Miet Smet noemde hij in het weekblad Humo ,,een uitstekende minister'' maar ,,ik heb onbetwistbaar veel meer Europese ervaring''. De media voeren nog een persoonlijke reden aan waarom Martens zou weigeren met Miet Smet op één lijst te staan: het is een publiek geheim dat zij tot eind jaren tachtig een relatie hadden.

Met Martens raakt de CVP een stemmentrekker kwijt. Bij de vorige Europese verkiezingen, die hij in ging met de leuze `Hoge bomen hebben diepe wortels', behaalde Martens nog ruim 186.000 stemmen. Miet Smet, die toen vijfde stond, behaalde ruim 40.000 stemmen. Overigens was het juist Martens die Smet, toen hij in de jaren zeventig CVP-voorzitter was, de kansen gaf om in de partij carrière te maken. De Vlaamse media spreken dan ook van een vadermoord.

Martens werd drie weken geleden nog met 73 procent van de stemmen herkozen als voorzitter van de Europese Volkspartij (EVP), de op een na grootste partij in het Europees Parlement. Dat voorzitterschap kan hij behouden, ook als hij straks geen Europarlementariër meer is. Van 1992 tot 1994 was Martens ook al EVP-voorzitter zonder dat hij in het parlement zat. Hij zou overigens bij de Europese verkiezingen nog kunnen opkomen in het buitenland.

De coup tegen Martens kwam niet onverwachts. Binnen de CVP heerst al langer onvrede over zijn optreden in het Europees Parlement. Felle kritiek kreeg hij in juni vorig jaar, omdat hij leden van de omstreden Italiaanse partij Forza Italia de christen-democratische fractie binnenloodste, onder druk van de Duitse bondskanselier Kohl. Martens gold als de spreekbuis van Kohl. In zijn eigen partij had de voormalige Belgische premier nog maar weinig vrienden. Terwijl hij in Europa aan zijn carrière bouwde, besteedde hij volgens partijgenoten te weinig tijd aan zijn natuurlijke achterban. Ook Martens' privé-leven ligt bij sommige partijgenoten moeilijk. De gescheiden politicus woonde lange tijd samen met een veel jongere vrouw, met wie hij onlangs is getrouwd nadat hij vader van een tweeling was geworden. Zijn verhouding met premier en partijgenoot Dehaene (niet op het huwelijk uitgenodigd, zo zei hij onlangs) is verre van optimaal. Dehaene weigert overigens zich uit te laten over de kwestie-Martens.

Het is niet de eerste keer dat Martens zwaar ontgoocheld is door zijn partij. Na de onverwachte verkiezingsoverwinning op 24 november 1991 van het extreem-rechtse Vlaams Blok, een dag die bekend kwam te staan als Zwarte Zondag, werd Martens vervangen door Dehaene. Van de ene dag op de andere moest hij overstappen van de Wetstraat 16 – het regeringscentrum in Brussel – naar het bescheiden onderkomen van de EVP in de Overwinningsstraat. Van daaruit ondernam hij talloze reizen om in Oost-Europa en in Afrika de internationale christen-democratische beweging te helpen organiseren. Martens bereidde zich intussen voor op de Europese verkiezingen van 1994. Ook toen moest hij genoegen nemen met een tweede plaats op de Europese lijst, maar hij kreeg zijn wraak toen hij onverwachts tot lijsttrekker werd gekozen van de EVP.

Martens, een advocaat van boerenkomaf, is in 1965 in de politiek gestapt. Hij maakte deel uit van wat in de jaren zestig het progressieve ,,wonderbureau'' van de CVP werd genoemd, waartoe overigens ook Miet Smet en Dehaene werden gerekend. In de jaren zeventig was Martens partijvoorzitter. Hij was premier van 1979 en 1992: een recordperiode in het naoorlogse België. Als premier zette hij, onder leiding van zijn kabinetschef en huidige centrale bankpresident Fons Verplaetse, een economisch herstelbeleid in. Tegelijkertijd echter groeide de Belgische staatsschuld tot recordhoogte. Vanaf 1987 werd Dehaene steeds openlijker de echte leider van de CVP in de regering. In 1991 moest Martens hem ook het premierschap afstaan.