`Alles is mis in Zimbabwe, zelfs het weer'

Zimbabwe beleeft de ernstigste politieke crisis sinds 1980. Met de arrestatie en marteling van journalisten en het bruuskeren van de rechterlijke macht door president Mugabe, begin dit jaar, verspeelde het land zijn reputatie.

Aan de muur van vakbondsleider Morgan Tsvangirai hangt een poster met een afbeelding van Martin Luther King. `We share the same dream' staat erop. Tsvangirai (47), secretaris-generaal van het Zimbabweaanse Congress of Trade Unions (ZCTU), is de hoop van velen nu de bejaarde president Robert Mugabe (74) de wurggreep op de oppositie tegen zijn autocratische bewind heeft verstrakt. Mugabe speelt zijn aloude raskaart uit: de blanken in en buiten Zimbabwe beramen een complot tegen hem om hun verloren gegane hegemonie te herwinnen. ,,Het is waar dat de blanken in ons land opgelucht zouden zijn als de president opstapt, maar dat geldt ook voor de zwarten. Iedereen wil dat Mugabe ophoepelt, met huidkleur heeft dat niets te maken', zegt Tsvangirai. Zijn guitige gezicht produceert een ondeugende lach.

Tsvangirai timmert al enige jaren aan de weg met zijn vakbondsoppositie tegen de regering. ,,De problematiek van ons land gaat niet om lonen en prijzen, dit is een politieke crisis'', zegt de immens populaire vakbondsman. Opiniepeilingen kunnen in Zimbabwe niet worden gehouden, maar waarnemers menen dat als Tsvangirai zou deelnemen aan vrije presidentsverkiezingen hij met gemak zou winnen. ,,Ik heb geen ambities in die richting. Het gaat niet om een individu, het is een proces'', aldus Tsvangirai. Hij zegt regelmatig te vrezen voor zijn leven, ,,mensen kunnen zomaar verdwijnen in ons land.''

John Makumbe, politiek analist aan de Universiteit van Zimbabwe, verklaart de crisis uit het feit dat de regerende ZANU/PF van Mugabe er nooit in slaagde zichzelf om te vormen van een bevrijdingsbeweging tot een politieke partij. ,,Van meet af aan kon de ZANU zich niet indenken ooit de macht te verliezen, terwijl een elementaire wet van de democratie juist is dat regering en oppositie via verkiezingen van zetel kunnen wisselen. Maar dat is voor Mugabe een buitenlands concept.'' Makumbe wuift het argument van de regering dat de ZANU alle drie de verkiezingen – in 1985, 1990 en 1995 – met overtuiging won en dus een volksmandaat heeft, weg. ,,Geen van die verkiezingen was free and fair. Intimidatie, geweld en het vervalsen van stemmen waren schering en inslag.''

Priscilla Mushunga, lid van de kleine oppositiepartij Zimbabwe Union of Democrats (ZUD), legt uit hoe er met stemmen wordt gemanipuleerd. ,,Ik stond twee jaar geleden kandidaat voor het parlement bij een tussentijdse verkiezing. Toen ik de kiezerslijst onder ogen kreeg, viel me op dat er veel meer potentiële stemmers in mijn district op stonden dan er in werkelijkheid waren. Ik kon aantonen dat er 3.000 valse namen op de lijst stonden. En die `spookstemmers' hadden uiteraard allemaal op de ZANU/PF gestemd. Toen ik de zaak aanhangig maakte, eiste men dat ik twintig Zimbabweaanse dollar (1 gulden) moest betalen voor elke naam waartegen ik bezwaar maakte, dat zou dus 60.000 dollar zijn. Dat hebben we uiteraard niet gedaan. De verkiezingen zijn nog steeds niet gehouden.'' De ZUD heeft nu twee zetels in het parlement en is de enige oppositiepartij. Mushunga bezweert dat haar partij bij de verkiezingen in 2000 het machtsmonopolie van de ZANU/PF zal doorbreken.

Zimbabwe stond de afgelopen 19 jaar dat Mugabe aan de macht is, niet te boek als toonbeeld van democratie, maar een aantal burgerrechten, zoals een vrije pers, het recht op vergadering en een onafhankelijke rechterlijke macht, bleef altijd min of meer gehandhaafd. Tot begin dit jaar.

Eerst werden twee journalisten van het weekblad The Standard, hoofdredacteur Mark Chavunduka en verslaggever Ray Choto, opgepakt door het leger. Het blad had een artikel gepubliceerd over een verijdelde staatsgreep tegen de president, die zou zijn beraamd door officieren uit onvrede met Zimbabwe's betrokkenheid bij de oorlog in Congo. De minister van Defensie noemde het verhaal een grove leugen en riep de journalisten ter verantwoording. Chavunduka en Choto werden dagenlang gemarteld, omdat het leger de bron voor het verhaal aan hen wilde ontfutselen. Chavunduka beschrijft in het maartnummer van het blad Parade hoe hij door militairen werd toegetakeld. ,,Ze bevestigden elektroden op mijn lichaam en begonnen me schokken te geven. Ik was helemaal naakt en ze raakten me over mijn hele lichaam. De pijn was verschrikkelijk. Daarna trokken ze een plastic zak over mijn hoofd en begonnen ze me te verstikken.'' Meer dan een week werden beide journalisten toegetakeld en uiteindelijk, na een golf van protesten, vrijgelaten.

Mugabe praatte de marteling naderhand goed. Zij die leugens verspreiden, verliezen hun rechten, zo redeneerde de president. Eind volgende maand moeten Chavunduka en Choto voor de rechtbank verschijnen omdat hun verhaal een overtreding van de Wet op Orde en Gezag zou zijn. Gisteren blokkeerde de regering een verzoek van de twee journalisten om medische behandeling in het buitenland.

Het bleef niet bij deze arrestatie en marteling, twee weken geleden werden vier journalisten van The Zimbabwe Mirror opgepakt, eveneens wegens het publiceren van een `vals verhaal'. In een reactie wilden Zimbabwe's hoogste rechters van de president weten of hij de `rule of law' nog wel onderschreef. Mugabe reageerde furieus en zei dat de rechterlijke macht zich niet met politieke zaken moest bemoeien. Hij adviseerde de rechters op te stappen. Het afgelopen weekeinde herhaalde de president zijn aantijgingen aan het adres van de magistraten.

John Makumbe weet de oplossing voor `s lands problemen: ,,We moeten Mugabe doodschieten.'' Hij schrikt van zijn eigen woorden: ,,Dat bedoel ik niet letterlijk hoor, maar als Mugabe het veld zou ruimen zou het er al een stuk beter uitzien.'' Behalve de repressie heeft Mugabe volgens de analist zijn land ook aan de rand van de economische afgrond gebracht. ,,De regering voert nu weliswaar beleid volgens de richtlijnen van het IMF, maar men heeft geen managers om het uit te voeren.'' Makumbe somt op: een werkloosheid van 60 procent, een inflatie van 44 procent, een snel in waarde dalende munteenheid (de Zimbabweaanse dollar) en vooral ook: een welig tierende corruptie. ,,Alles is mis in Zimbabwe, zelfs het weer. We hebben veel te veel regen dit jaar. De gewassen staan te rotten op het veld.'' Veel mensen in Zimbabwe, legt Makumbe uit, geven Mugabe ook de schuld van het slechte weer. De president heeft boze geesten opgewekt.

De vakbeweging bereidt intussen een groot politiek-economisch offensief voor tegen de regering. Het komend weekeinde komt Morgan Tsvangirai met zijn ZCTU bijeen in een groot congres om de strategie te bepalen. De bond peilde de afgelopen maanden de stemming onder `het volk' in het hele land. De mensen spraken vrijuit, in de wetenschap dat niet de regering, maar de onafhankelijke bond de informatie verzamelde. ,,De revolutie is voor ons op bedrog uitgelopen en bedreigt de toekomst van onze kinderen'', aldus een respondent. Veel Zimbabweanen kunnen zich wel voor hun kop slaan dat ze zoveel vertrouwen stelden in Mugabe. ,,Het volk zag in hem een Mozes, die geleid door Gods hand het volk uit de problemen zou halen. Deze houding heeft ons opgezadeld met een autocratisch systeem'', zegt een van de klagers tegen de bond.