Schilderijen Guido Lippens lijken op behang of tafelkleed

Tijdens langdurige telefoongesprekken kunnen lege vellen papier zonder nadenken worden volgetekend met de meest fantasierijke motieven. Rondjes, vierkantjes, golvende lijnen en streepjes vloeien ongemerkt je balpen uit en nemen bezit van het papier. Onbewust rijgen de geometrische figuren zich aaneen tot een ritmisch geheel. Wat begon als een voorzichtige arcering langs de rand van het papier is na een half uur telefoneren uitgegroeid tot een bladvullend decoratief patroon.

Zo ongeveer moet ook kunstenaar Guido Lippens (Terneuzen 1939) te werk gaan. Hij begint met een eenvoudige vorm, bijvoorbeeld een mattenklopper, en schildert die met behulp van een mal op het doek. Door die vorm te herhalen ontstaat als vanzelf een ritmisch patroon. En zo werkt hij intuïtief verder, tot de rand van het doek is bereikt. Want hoe berekenend of geometrisch zijn schilderijen er ook uit mogen zien, Lippens werkt niet volgens een vooropgesteld plan. De spontaniteit van zijn doeken blijkt uit een enkele stip met een afwijkende kleur of een streepje dat net uit de pas loopt ten opzichte van de rest.

Al jarenlang werkt Lippens volgens ditzelfde recept. De kunstenaar heeft een beperkt assortiment aan sjablonen – naast het mattenkloppermotief duiken ook vioolsleutels, ronde zaagbladen, afvoerputjes en handen op – die door Lippens in steeds andere combinaties worden geordend. Zo ontstaan regelmatige en evenwichtige composities die tot in het oneindige voortgezet kunnen worden, als een motiefje in een rol gordijnstof of een tegelvloer. Zijn schilderijen houden niet op bij de rand van het doek, maar lijken uitsneden uit een groter geheel te zijn.

Op de bovenverdieping van Museum Jan Cunen in Oss zijn de tientallen schilderijen die Lippens de afgelopen twintig jaar maakte onder de titel `How sweet' bijeengebracht. Het is een consistent oeuvre, met weinig spectaculaire stijlveranderingen. Het kleurgebruik is de ene periode intenser dan de andere en de composities verschillen iets in dynamiek, maar nooit wordt afgeweken van het decoratieve uitgangspunt. Iedere zaal brengt weer nieuwe decoratieve patronen, die de ene keer doen denken aan een kleurrijk behangetje of een tafelkleed en dan weer aan een glas-in-loodraam of de ornamentiek van een Moors paleis.

Na enkele zalen slaat de verveling toe. De schilderijen blijven ondoordringbaar en oppervlakkig, ondanks diepzinnige titels als Universum of Villa Medici. Slechts een enkele keer wordt de toeschouwer een blik op de wereld gegund die verder gaat dan het platte vlak. Dan ontdek je in het lijnenspel plotseling een plattegrond, alsof je van bovenaf op het landschap neerkijkt (Vluchtbeginsels). Of er ontvouwt zich het interieur van een Gotische kerk (Het kathedraaltje), met spitsbogen, schaduwen en perspectivische lijnen. In deze semi-figuratieve werken sijpelt de verbeelding voorzichtig de voorstelling binnen en geeft de schilder iets van zijn inspiratiebronnen prijs.

De schilderijen van Lippens zijn haast te perfect. Ze zijn vrijwel volledig ontdaan van een eigen handschrift. Het zijn doeken zonder emotie, afstandelijk en eentonig, maar tot in de puntjes vakkundig geschilderd. De recente tekeningen van Lippens, die in de pas geopende Kabinetten van de Vleeshal, in zijn woonplaats Middelburg, tentoongesteld worden, zijn daarbij vergeleken een verademing. Op een manier die aan het werk van Jan Schoonhoven doet denken, heeft Lippens metersgrote vellen papier volgetekend met eenvormige streepjes van nog geen centimeter lang. De concentratie en de volharding die de kunstenaar tijdens dit tijdrovende karwei heeft opgebracht is haast af te lezen in de lijnvoering. Krachtige rechte en dikke lijnen worden afgewisseld met strepen die bibberiger en dunner zijn. Door deze onregelmatigheden ontstaat een nieuw ritme, dat velen malen interessanter is dan de monotome herhaling van een mattenklopper of tandwiel.

Tentoonstellingen: Guido Lippens, `How sweet 1' t/m 14 maart in Museum Jan Cunen, Molenstraat 65, Oss. Di t/m zo 12u30-16u30. `How sweet 2' t/m 7 maart in De Kabinetten van de Vleeshal, Zusterstraat 7, Middelburg. Di t/m zo 13-17u. Catalogus: ƒ25,-