Leren omgaan met leven en dood in je eigen tuin

Door financiële problemen en een tekort aan studenten moet de opleiding tot tuintherapeut verdwijnen. Een gemis, vinden studenten en docenten aan de Hogeschool van Utrecht.

Susan Donkers (21) steekt snel een paar lange, ranke takken in de aarde. ,,Als grote poort bij de ingang, dan voorkom ik dat ik te klein ga werken.'' Met een paar stokjes bouwt Marije Zwiers (20) een prieeltje, ,,een stukje voor mezelf waar ik lekker in m'n eentje op een stoel kan zitten''. Midden in het lokaal staat een grote tafel met daarop een zeil en een berg aarde. De opdracht: maak op schaal een gezamelijke tuin waarin iedereen zijn of haar eigen wensen verwerkt, een eigen plekje in het geheel creëert. Uiteindelijk is het de bedoeling dat de tuin op ware grootte wordt aangelegd. Een klein half uur later hebben de zes studenten de mini-tuin van zo'n vijf vierkante meter klaar, compleet met vijver, bruggetje, beplanting en wandelpaden. Joop Stroeve (23) heeft zelfs een waxinelichtje en stukjes hout neergezet als vuurplaats. ,,Ik wilde absoluut de vier elementen erin verwerken en dan mag een kampvuur natuurlijk niet ontbreken.''

Docent Liesbeth Menken (39) is tevreden met het resultaat. ,,De studenten in deze groep moeten zo eerst eens uitvinden wie ze zelf zijn en wat ze willen, voordat ze met andere mensen aan de slag kunnen. Als therapeut moet je namelijk wel stevig in je schoenen staan.''

Tuintherapie is één van de vijf afstudeerrichtingen binnen de opleiding Creatieve Therapie aan de Hogeschool van Utrecht. Of beter gezegd: wás, want na drie jaar wikken en wegen is besloten wegens financiële problemen en een groot tekort aan studenten de opleiding tot tuintherapeut te schrappen. Volgens L.van de Griendt, manager van de afdeling Creatieve Therapie, is de afgelopen jaren tevergeefs geprobeerd met open dagen en workshops nieuwe studenten binnen te halen. ,,Maar in november vorig jaar hebben we de knoop doorgehakt, het lukte gewoon niet de opleiding aantrekkelijk te maken voor jonge mensen.''

Op dit moment telt de vierjarige opleiding nog achttien studenten, waarvan twee in het eerste jaar. ,,Zonde'', vindt Jeroen Uitham (32) die als deeltijdstudent dit studiejaar als laatste werd ingeschreven. ,,Vanuit het werkveld komt er juist steeds meer vraag naar tuintherapeuten.''

Tijdens de opleiding leren de studenten hoe ze de levende materialen in de natuur en het werken daarmee in een tuin kunnen gebruiken bij de behandeling van mensen met psychische problemen. ,,Mensen identificeren zich met deze levende materialen'', aldus Menken. ,,Ze zien bijvoorbeeld hoe een plant die in de verdrukking staat, met een beetje aandacht en verzorging toch kan overleven.'' Haar collega Sebraine Meijerink (34) legt uit dat tuintherapie vooral goed kan werken bij mensen die een ingrijpende verandering in hun leven moeilijk kunnen verwerken. ,,Voor mensen van wie net een familielid is overleden kan het heel goed zijn om een rouwboeket of een graftuintje te maken.'' Ze vertelt hoe bij een vrouw wier dochter zelfmoord had gepleegd, het aanleggen van een graftuin emoties opriep die ze daarvoor steeds had verstopt. ,,Ze stond een half jaar lang twee uur per week onder behandeling. Als afsluiting van de therapie heeft ze bloemzaad verspreid over haar tuintje, als een soort afscheidsritueel.''

Ook voor mensen die juist heel kwaad zijn kan volgens Meijerink het werken in de tuin een oplossing zijn. ,,Voor iemand die veel woede heeft opgekropt, kan het heel goed zijn om eens flink hout te gaan hakken en te schelden. Het is natuurlijk niet zo dat je even drie weken gaat houthakken en dat het dan allemaal wel goed komt. Het is heel belangrijk om daarna juist weer iets opbouwends te gaan doen.''

Nederland telt ongeveer 150 afgestudeerde tuintherapeuten. Zij zijn meestal aangesloten bij onder meer psychiatrische ziekenhuizen, instellingen voor geestelijk gehandicapten en scholen voor moeilijk lerende kinderen. Volgens orthopedagoge N. van Loen van de Prinsenstichting voor verstandelijk gehandicapten in Purmerend is tuintherapie een minder bekende tak binnen de creatieve therapie, ,,maar zeker in opkomst, we hebben er hier heel goede ervaringen mee''. Ze betreurt het dat de opleiding verdwijnt. ,,Onze doelgroep heeft niets aan verbale behandelmethoden, doodgewoon omdat verstandelijk gehandicapten zich vaak niet goed kunnen uiten. Tuintherapie is eigenlijk letterlijk een natuurlijke manier om te leren omgaan met leven en dood.''

De opleiding tot tuintherapeut bestaat nog niet zo lang, zo'n 15 à 20 jaar. Volgens Menken wordt tuintherapie momenteel steeds meer geaccepteerd als behandelmethode. ,,Het begint eindelijk zijn vruchten af te werpen, we hebben dan ook veel kwade reacties gehad vanuit het werkveld.''

Volgens manager Van de Griendt verdwijnt de tuintherapie niet geheel van de Hogeschool van Utrecht. ,,Alleen de normale HBO-opleiding sluit, over de nascholing en bijscholing van anders opgeleide creatieve therapeuten wordt overleg gevoerd.''

Voor Liesbeth Menken betekent het verdwijnen van de afstudeerrichting ook het einde van haar werkzaamheden aan de school. ,,Maar het is niet zo dat ik zonder werk kom te zitten. Ik ben afgestudeerd biologe en zit nu in het laatste jaar van de opleiding psychosynthese. Momenteel ben ik bezig een eigen praktijk op te bouwen en daarnaast ben ik ook nog dansdocent.''