`Het noord-zuidconflict in Nigeria is een fictie'

In Nigeria reppen zuiderlingen van overheersing en uitbuiting door het noorden. De machtsverhoudingen in dit cultureel heterogene land zijn in werkelijkheid veel gecompliceerder. `Alleen met een federaal bestel kan Nigeria als natie overleven.'

De parasoldrager van de emir van Zaria baant zich op zijn versierde paard een weg langs rijen auto's naar het paleis. In het noorden van Nigeria strijden traditie en de moderne consumptiemaatschappij om de voorrang. Waardige oude mannen in lange gewaden en luidruchtige jongeren verdringen zich in de straten binnen de eeuwenoude stadsmuren van Zaria. Als van een minaret de oproep tot het gebed klinkt, lijkt er even orde te komen in de wirwar van mensen.

Een gemeenschappelijke religie en geschiedenis binden de noorderlingen, en die samenhang ontbreekt in veel andere delen van Nigeria. Het is een land met twee goden en honderden talen en culturen. De structuren van de feodale staten die de Britten de vorige eeuw in het noorden aantroffen, maakten het hun relatief gemakkelijk het uitgestrekte savannegebied te besturen. De koloniale meesters controleerden in de omgeving nog twee grote gebieden: het land van de Yoruba, aan de kust, en dat van de Igbo en kleinere stammen rond de delta van de Niger.

Hun eenheid gaf de noorderlingen na de onafhankelijkheid van Nigeria in 1960 een voorsprong in de nieuwe staat. Ze gingen een invloedrijke rol spelen in de nationale politiek. Menige zuiderling rept van noordelijke dominantie, zelfs van uitbuiting. ,,Onzin'', zegt Abulrahmon Okene, voorzitter van het Northern Elders Forum, een conservatieve organisatie die de opeenvolgende noordelijke presidenten adviseerde. ,,Op één na alle staatshoofden van Nigeria kwamen uit het noorden. Het fundamentele probleem van Nigeria is de onevenredige ontwikkeling'', zegt Okene. ,,Leiders van alle landsdelen profiteerden van de nationale rijkdommen. Ze verdeelden het geld niet in hun gebied maar staken het in eigen zak, dat is het probleem!'' Volgens Okene heeft iedere streek van Nigeria geprofiteerd én is iedere streek gemarginaliseerd. Daarom bestaan er in Nigeria agitatie, jaloezie, agressie en wantrouwen.

De olie wordt gewonnen in het uiterste zuidoosten bij de minderheidsstammen, de industrie is geconcentreerd in het zuidwesten bij het Yorubavolk, de zuidoostelijke Igbo blinken uit als handelaren en de Hausa/Fulani in het noorden leverden de machthebbers. Dit geijkte beeld is maar gedeeltelijk juist. De werkelijke machtsverhoudingen in het heterogene Nigeria blijken vaak gecompliceerder.

Door de opdeling van Nigeria in 36 deelstaten werd de oorspronkelijke eenheid van het noorden ondermijnd. Toen Olu Falae, één van de twee kandidaten die zaterdag dingen naar het presidentschap, als kandidaat-vice-president Umaru Shinkafi aanwees, een man uit het noordoosten, reageerde zijn rivaal Olusegun Obasanjo door Abubakar Atiku uit het noordwesten als tweede man te kiezen. Allianties van politici uit Kano concurreren met die uit Sokoto of Kaduna. Bovendien ontstond er rond generaal Ibrahim Babangida, president in de jaren tachtig, en het huidige staatshoofd, generaal Abdulsalami Abubakar, een politiek-militaire mafia in Minna, in de zogenaamde Middle Belt van het noorden.

Abdulahi Mahadi is rector magnificus van de universiteit van Zaria, de beste van het land. ,,De eenheid in het noorden van vlak na de onafhankelijkheid bestaat niet meer'', stelt hij. ,,Alleen als het noorden zich bedreigd voelt, slagen de politici er hier gemakkelijker dan in het zuiden in één front te maken. Want de noorderlingen vinden nog steeds dat de macht aan hen toebehoort. Wij noorderlingen voelen ons verbonden door één religie en we kunnen communiceren in één taal, het Hausa.''

De rector magnificus geeft grif toe dat de noordelijke elite in Nigeria het meest heeft geprofiteerd. Het wanbestuur van de noordelijke militaire presidenten riep de afgelopen jaren echter ook verzet op in het noorden. ,,De generaals Babangida en Sani Abacha plunderden de staatskas en er heerste onder hun regimes geen orde meer'', erkent de invloedrijke noordelijke politicus Liman Chiroma in Kaduna. ,,Onder ons noorderlingen bestaat nu een nog veel grotere behoefte om de militairen hun macht te ontnemen. Wij moslims weten beter dan Nigerianen elders dat God ons gebiedt ons aan de regels te houden.''

Bij de conservatief Okene van het Northern Elders Forum in Kaduna gaat iedere bezoeker ter begroeting op de knieën. De prominente, radicale historicus Yusufu Bala Usman legt in Zaria zijn voeten op tafel en zet een flesje bier aan zijn mond. Okene en Usman vertegenwoordigen de twee verschillende werelden van het noorden. Over één ding zijn ze het eens: het noord-zuidconflict is een fictie. ,,De tegenstellingen in Nigeria draaien niet om stammen en regio's'', betoogt Usman. ,,De strijd om controle over de nationale hulpbronnen wordt uitgevochten door netwerken van politici en zakenlui van álle stammen en regio's. Ze verschuilen zich alleen achter tribale maskers. Het noorden geeft bij de huidige verkiezingen alle kansen aan het zuiden. De enige twee kandidaten bij de presidentsverkiezingen komen uit het zuidwestelijke Yorubaland.''

De annulering van de verkiezingszege in 1993 van zakenman en politicus Moshood Abiola, een Yoruba, en zijn dood in gevangenschap, vorig jaar, brachten Yorubaland aan de rand van een burgeroorlog. Om dit gevaar te keren is het algemene gevoelen in Nigeria dat het nu de beurt is aan een Yoruba. Okene legt zich hier met tegenzin bij neer, Usman noemt Obasanjo `een ware nationalist' en Liman werpt zich op als diens adviseur.

Het noorden weet vermoedelijk zijn belangen het beste behartigd door Obasanjo, die als gepensioneerde generaal goede contacten heeft in het door noordelijke generaals gedomineerde leger en tijdens zijn regeerperiode van 1976 tot 1979 nauw samenwerkte met noordelijke politici. De meeste Nigeriaanse kiezers wonen in het noorden. De noorderlingen zullen dan ook opnieuw in belangrijke mate bepalen wie de nieuwe president van Nigeria wordt.

Met een overwinning van Obasanjo zal de noord-zuidtegenstelling echter niet verdwijnen. De grootste politieke uitdaging voor Nigeria, zo menen vele waarnemers, is om tot een nieuwe vorm van federale samenwerking te komen. Suleimanu Kumo is advocaat in de noordelijke stad Kano. Als een van de eersten sprak hij zich uit tegen dictator Sani Abacha. ,,De aanstaande burgerregering moet onmiddellijk een werkbaar federaal systeem ontwerpen'', waarschuwt hij. ,,Gebeurt dit niet, dan zal Nigeria als natie niet kunnen overleven.''