De huiver ontbreekt bij Suver Nuver

De leden van het gezelschap Suver Nuver zijn begiftigd met een absurde, vaak wrange humor. In het vorige seizoen maakten ze een schaterende bewerking van The Family van Lodewijk de Boer onder de titel Vlees & Bloed. Nu heeft bewerker en regisseur Moniek Merx haar zinnen gezet op de film The Trial (1962) van Orson Welles, geïnspireerd op Het proces van Franz Kafka. Boek, film, toneel: in het laatste seizoen ligt deze trits dicht bij elkaar. Zo bewerkte Guy Cassiers de roman De sleutel van Tanizaki, die ook al verfilmd was. Wat de beide voorstellingen met elkaar verbindt is het opmerkelijke gebruik van video's. Voor de rest is er geen groter verschil denkbaar dan tussen de geconcentreerde soberheid van Cassiers en de uitbundigheid van Suver Nuver.

Josef K., de ambtenaar in Het Proces die ten onrechte wordt beschuldigd, krijgt als `kale huurder' een tragisch aureool van acteur Henk Zwart. Hij is een dadenloze man in lange regenjas voor wie de wereld weliswaar een griezelig spook is, maar die zich niet verzet of in opstand komt. De video-camera volgt hem waar hij gaat, of anders is het een scherpe lichtbundel die hem gevangen houdt. Rechts op het toneel torent een ijzeren constructie, beladen met geluidsmachines: hier excelleert Joop van Brakel als drummer met staal op staal, hij zorgt ervoor dat, als bij een film, de hele voorstelling door een geluidsband meeloopt. Als het beeldscherm de naakte rug van een man toont die, onschuldig, met riemen wordt gestraft, dan mept hij er op het staal op los. Dat geeft een even onthutsend als vervreemdend effect. De pijn op de rug doet er alleen maar meer pijn om.

Een acteur en een actrice, Peer van den Berg en Dette Glashouwer, vertolken die angstige, kafkaïaanse wereld waarin alles anders is dan het lijkt. Glashouwer kan zowel een pinnige miss Brown, de hospita, spelen, als een nichtje van dertien verkleed als konijntje. Van den Berg deed zich tegoed aan een onuitputtelijke kist met verkleedspullen en wist telkens anders, vaak te dartel of krankzinnig, uit de hoek te komen. Dat leidde tot lachaanvallen. In elk geval kan hij op wel honderd manieren uit zijn ogen kijken.

Schuld, of eerder: onbewijsbare schuld, daarover moet de voorstelling gaan. De kale huurder als het meest weerloze wezen op aarde levend in een wereld van paranoÏa. Om hem heen stemmen die hem beschuldigen, gestalten die hem volgen. Het is een huiveringwekkend gegeven, maar de huiver ontbrak. De diverse scènes waren te los gemonteerd, te snel voorbij ook omdat een nieuw en kluchtig moment zich aandiende.

Dat leidde enerzijds tot een snelle voorstelling met tal van verrassende toneelvondsten (zoals het in repen scheuren van bladzijden uit de Gouden Gids en dan kijken hoe mooi reepjes kunnen dwarrelen), aan de andere kant verbrak het de concentratie op de dieper liggende thematiek. Uiteindelijk, terugdenkend, heb ik toch de meeste warmte overgehouden aan de onschuldig uit zijn ogen kijkende Henk Zwart, die even tussen de toeschouwers gaat zitten om aan zijn eigen vervolgingswaan te ontsnappen. En zelfs dat lukt niet.

Voorstelling: De kale huurder naar The Trial van Orson Welles door Suver Nuver. Bewerking en regie: Moniek Merx; decor: Sanne Danz; kostuums: Marike Kamphuis; spelers: Peer van den Berg, Joop van Brakel e.a. Gezien 20/2 Toneelschuur, Haarlem. Tournee t/m 22/5.

Inl.: (020) 627 75 55.