In Canada geen eenheid van rechts

Als het aankomt op conservatieve Canadezen, dan blijft hun rivaal, de regerende Liberale Partij, nog jaren aan de macht. De rechtse oppositie is er gisteren niet in geslaagd een front te vormen tegenover de middenpartij van premier Jean Chrétien.

Conservatieve Canadezen zochten in Ottawa een uitweg uit hun politieke isolement. Al jaren vragen ze zich af hoe een einde te maken aan de opdeling van rechtse kiezers tussen hun partijen, de oude Conservatieve Partij en de jongere Reform partij. Die opdeling helpt de Liberalen telkens weer aan een meerderheid in het parlement.

,,Laten we onze politieke grenzen overschrijden,'' betoogde initiatiefnemer Preston Manning, leider van Reform. Hij bepleit een `Verenigd Alternatief', een fusie of alliantie van zijn partij met de Conservatieven. ,,Dit kan de oprichtingsconventie worden van een alternatief voor de Liberalen, met uitzicht op regeringsmacht,'' zei hij. Maar hoewel besloten werd een nieuwe partij te vormen, bleef onenigheid de boventoon voeren.

De Liberale Partij wordt wel de `natuurlijke regeringspartij van Canada' genoemd. Deze eeuw vormde ze tientallen jaren de regering, onder premiers als Mackenzie King, Pearson, Trudeau en, sinds 1993, Chrétien. De traditionele tegenhanger van de Liberalen, de Conservatieve partij, is sinds de verkiezingen van 1993 dusdanig verzwakt dat de Liberalen nu zelfs zijn verzekerd van alleenheerschappij. Commentatoren schilderen het Canada van de volgende eeuw af als een één-partijstaat.

Oorzaak is de regionalisering van de Canadese politiek. De Conservatieven werden in 1993 na negen jaar weggevaagd door twee regionale bewegingen zonder groeipotentieel in de rest van het land: het separatistische Bloc Québécois in de overwegend Franstalige deelstaat Québec, en het populistische Reform in westelijk Canada. De Liberalen bleven over als enige landelijke partij van omvang.

Reform, dat succes boekte met de slogan `het Westen wil erbij,' is inmiddels de grootste oppositiepartij. Maar de groei is eruit, want een doorbraak in het dichtbevolkte oosten van het land is onmogelijk wegens de aartsconservatieve opvattingen van Reformers – zogenoemd redneck conservatism. Ze zijn fel tegen abortus en gelijke rechten voor homoseksuelen en ze hebben een hekel aan Québec, dat in hun ogen wordt verwend door de federale regering.

Joe Clark, leider van de Conservatieven, wil zich daarom absoluut niet inlaten met Reform. ,,Zo'n rechtse partij zijn wij niet,'' zei Clark, die de conventie boycotte. Volgens hem zijn alleen de Conservatieven een nationaal alternatief voor de Liberalen. Clark hoopt op een wederopstanding van zijn partij. Dat kan alleen als Reform de weg vrijmaakt. Aan een nieuwe partij wil hij niet meedoen.

Ralph Klein, conservatief premier van de staat Alberta, deed een vergeefse oproep aan Reformers om concessies te doen over morele kwesties en Québec. Rechts Canada zou zich moeten verenigen rond fiscale orde en belastingverlagingen, zei hij. ,,Ik denk dat zelfs de meest volharde Conservatieven en de meest volharde Reformers beseffen dat de twee bewegingen verenigd moeten worden. Anders zijn we tot in de verre toekomst verzekerd van Liberale kabinetten.''

    • Frank Kuin