Defensiepolitiek PvdA moet nog realistischer

Minister De Grave wil een discussie op gang brengen over zijn nieuwe defensiebeleid en dat lukt hem aardig. Niemand minder dan Koenders en Zijlstra, respectievelijk woordvoerder buitenlandse zaken en defensie van de Tweede Kamerfractie van de Partij van de Arbeid, leveren een bijdrage (NRC Handelsblad, 11 februari) die opmerkelijk is zowel vanwege wat er in staat als wat er niet in staat. Reeds in de eerste zin van hun artikel nemen zij afstand van `de illusie van de nieuwe wereldorde'. Juist op die nieuwe wereldorde als verwoord door Boutros Gali in An agenda for peace, baseerde hun partijgenoot en minister van Defensie Ter Beek, in 1993 zijn Prioriteitennota die de PvdA van harte steunde.

De schrijvers nemen impliciet ook afstand van hun partijgenoot en voormalig minister van Defensie Stemerdink, die meent dat licht bewapende grondtroepen voor vredesoperaties voldoende zijn. Koenders en Zijlstra willen defensiemiddelen die gebruikt kunnen worden voor álle hoofdtaken van de krijgsmacht en dus ook voor oorlogvoering. Zij zien in dat zwaar uitgeruste troepen wel kunnen optreden in het zogeheten lage deel van het geweldsspectrum maar licht uitgeruste troepen niet in het hoge deel. Dat inzicht is winst.

Het verheugt voorts dat beiden willen dat minister De Grave niet alleen in woord maar ook in daad afscheid neemt van de kaasschaaf door onderdelen van de marine op te heffen die niet primair nodig zijn voor crisisbeheersing, zoals de onderzeeboten en de luchtvaartdienst. Zij willen zelfs het korps mariniers, de luchtmobiele brigade en het korps commandotroepen integreren maar zeggen er niet bij hoe dat precies moet. De mariniers horen bij de marine en de luchtmobiele brigade en de commando's bij de landmacht. De mariniers verrichten in het kader van vredesoperaties uitsluitend taken van de landmacht zoals uit hun inzet in Cambodja en Bosnië blijkt. Wanneer de schrijvers in internationaal verband ,,samenhangende modules die vooral maar niet alleen rond de landmacht zijn geconcentreerd'' willen leveren, ligt het voor de hand dat het korps mariniers wordt opgeheven of in de landmacht wordt geïntegreerd. Maar, en daar zeggen zij ook niets over, hoe moet het dan met het amfibisch transportschip (ATS) dat Ter Beek heeft laten bouwen om van het tweede ATS dat De Grave heeft besteld ter leniging van de nood van De Schelde,maar te zwijgen. Een lastig probleem voor Koenders en Zijlstra die daarmee instemden. Hopelijk brengt de PvdA het kabinet alsnog tot ander beleid door bijvoorbeeld het geld voor het tweede ATS gewoon aan De Schelde te geven zodat het bedrijf zich daarmee op de markt kan oriënteren in plaats van dat het uitsluitend van de marine afhankelijk is.

Het is verfrissend dat Koenders en Zijlstra lessen trekken uit ,,de illusie van zogenaamde risicoloze vredesoperaties.'' Behalve over de inrichting van onze krijgsmacht voor vredesoperaties zeggen zij dus ook iets over de harde werkelijkheid van de uitvoering van die weliswaar op vrede gerichte maar daarom niet minder gevaarlijke operaties; er kunnen doden en gewonden bij vallen.

Het is van cruciaal belang om eerst de politieke doelstelling van een vredesmissie vast te stellen en daar dan voldoende troepen voor beschikbaar te stellen. Dat betekent meestal dat de troepenmacht zo sterk moet zijn dat de politieke doelstelling zo nodig met militair geweld kan worden bereikt. Schijnbaar paradoxaal creëer je zo de beste kans dat de vredesmacht juist geen geweld hoeft te gebruiken. We zagen het allemaal reeds in Bosnië: het zwakke UNPROFOR werd door de strijdende partijen naar believen gebruikt, terwijl het sterke IFOR, thans SFOR, de vrede zonder militair geweld kan handhaven. Ook in Kosovo is men weer verkeerd begonnen met ongewapende verificateurs die door de Serviërs en het UÇK naar believen kunnen worden gemanipuleerd of gegijzeld. De NAVO wil nu maar liefst 30.000 man grondtroepen inzetten om een eventueel akkoord door beide partijen te laten naleven.

Koenders en Zijlstra poneren allerlei ideeën over de politieke context van vrede en veiligheid: Nederland moet ijveren voor een internationale discussie over no-first-use van kernwapens (met de onuitgesproken bedoeling van firstuse af te zien), bijdragen aan de centrale rol van de VN Veiligheidsraad bij de handhaving van internationale vrede en veiligheid, kiezen voor een politiek sturende rol van de EU inzake veiligheids- en defensiebeleid (met impliciet een grotere rol voor de WEU) en de Verenigde Staten niet te veel vertrouwen want Washington laat ,,bedrijfs- en minderheidsbelangen het vaak winnen van een langdurige committering voor vrede en ontwikkeling''.

Daarmee is de PvdA weer terug bij oude illusies. We leven gelukkig in een tijd dat een geenszins volmaakt maar volstrekt democratisch en benevolent Amerika de sterkste macht ter wereld is. Wie zou die macht liever in handen zien van om het even welk ander land dan ook, of in handen van de gebrekkig functionerende VN? Moet daar de Veiligheidsraad voor in de plaats treden met leden zoals Rusland dat thuis geen orde op zaken stelt en China dat Tibet wreed onderdrukt? De leden van de Veiligheidsraad bevorderen liever hun nationale belangen dan de internationale vrede en veiligheid zoals blijkt uit het dreigement van China tegen de verlenging van het mandaat van de VN-vredesmacht in Macedonië te zullen stemmen omdat Macedonië Taiwan heeft erkend.Natuurlijk hoeven we Amerika niet in alles blindelings te volgen maar welk alternatief biedt het immer verdeelde Europa? Atlantici en Europeanen kunnen de strijdbijl begraven na het initiatief van Tony Blair, menen de schrijvers. Bedoelen zij hier het aanbod dat Blair in Saint Malo deed om te komen tot Europese samenwerking op het gebied van veiligheid en defensie? Zijn zij nu al vergeten hoe verdeeld Europa prompt daarna was over het aanpakken van Saddam Hussein?

Het zou mooi zijn als er geen massavernietigingswapens zouden zijn. Maar die zijn nu eenmaal uitgevonden en kennis kun je niet vernietigen. Integendeel, die kennis verspreidt zich, zoals we aan India en Pakistan kunnen zien. Dan is het toch wel wijs dat de NAVO de optie van first-use open houdt. Nu de PvdA op het gebied van defensie zoveel illusies aan de kant zet, kan meer `realpolitik' de volledige doorbraak van het gezond verstand betekenen.

A.J. van Vuren is generaal-majoor bd.