De rituele dans om de Europese pot is in volle gang

In Europa is het duw- en trekwerk in volle gang over de toekomstige financiering van de Europese Unie. Ministers zoeken de zwakke plekken van hun collega's. Premiers ontvangen journalisten om hun standpunten te ventileren.

De Europese regeringsleiders lopen de laatste maanden de deur bij elkaar plat. De Ierse premier, Ahern, bezocht in korte tijd elf van de vijftien collega's in de Europese Unie. Ook Europese ministers tonen bijzondere reislust. De Nederlandse ministers Van Aartsen (Buitenlandse Zaken), Zalm (Financiën) en staatssecretaris Benschop (Europese Zaken) werkten de afgelopen weken een uitgebreid bezoekprogramma aan Europese hoofdsteden af.

Al die reizen behoren tot een soort rituele dans die de regeringen van de EU met elkaar uitvoeren. Ze maken deel uit van de voorbereiding van onderhandelingen over de toekomstige financiering van de EU, waarvan niemand zeker weet wanneer ze serieus zullen beginnen. Vaststaat alleen dat iedereen hoopt dat ze tijdens een top van regeringsleiders op 24 en 25 maart in Berlijn afgerond kunnen worden.

Na overleg van de EU-ministers van Buitenlandse Zaken hield minister Van Aartsen het er gisteren op dat de echte onderhandelingen pas in maart in Berlijn beginnen en dat twee dagen voldoende zullen blijken om ze met succes af te ronden. De Franse minister van Europese Zaken, Moscovici, die het tot zijn eigen verbazing gisteren herhaaldelijk met Van Aartsen eens was, veronderstelde dat in Berlijn de werkelijke onderhandelingen beginnen op basis van ideeën die ontstaan bij de informele bijeenkomst van de staats- en regeringsleiders van de EU, vrijdag in Königswinter.

Regeringsleiders en ministers vertellen elkaar tot nu toe telkens opnieuw hun reeds bekende, zeer uiteenlopende standpunten. Ze proberen bij die gesprekken te ontdekken of de ander wellicht een beetje aarzelt. Officieel zijn de onderhandelingen al sinds 1997 aan de gang. Ze gaan over de financiering van de EU tot 2006. Voor alle lidstaten van de EU staat er veel geld op het spel. Een land als Spanje vecht verwoed om de huidige steun voor armere gebieden van de EU te behouden. Ierland, dat de afgelopen jaren een snelle economische ontwikkeling heeft doorgemaakt, probeert het verlies aan Europese financiële steun zoveel mogelijk te beperken. Nederland streeft ernaar dat het netto 1,3 miljard gulden minder aan de EU betaalt. In Duitsland, dat momenteel voorzitter van de EU is, heeft de christen-democratische oppositie bondskanselier Schröder verteld dat hij de taak heeft de Duitse netto-betalingen met zo'n vijftien miljard gulden terug te brengen.

De regeringen van de vijftien EU-lidstaten peilen voortdurend of de temperatuur in de hoofdsteden niet verandert. Ze proberen ook de stemming in de andere hoofdsteden de beïnvloeden. Zo nodigde de Ierse premier Ahern vorige week drie journalisten uit Brussel even voor een gesprek naar Dublin uit. Hij wilde vertellen dat Ierland aanvaard heeft dat het de komende jaren vijftig procent van de huidige steun uit Brussel verliest, maar dat het niet nóg verder afgeknepen wil worden. Dat laatste willen onder andere Duitsland, Oostenrijk en Nederland.

Ahern op zijn beurt is er onlangs, tijdens een bezoek aan premier Kok in Den Haag, stevig aan herinnerd dat hij zich vergist als hij denkt dat alleen Duitsland minder aan de EU wil afdragen. Nederland heeft eenzelfde eis. Ahern: ,,Uiteindelijk zal de Duitse bijdrage omlaag gaan en misschien die van Nederland ook.'' Bij een gesprek kort geleden met zijn Britse collega Blair, toonde de laatste nog geen enkele bereidheid om de speciale financiële compensatieregeling die premier Thatcher in de jaren tachtig voor Groot-Brittannië heeft bedongen, ter discussie te stellen. Maar Ahern voorspelt dat Blairs houding in de komende weken zal veranderen.

Ahern verwacht niet dat de Europese regeringsleiders vrijdag in Königswinter een stap vooruit zullen doen. Hij denkt dat de regeringsleiders elkaar nogmaals zullen vertellen welke oplossingen zij absoluut onaanvaardbaar vinden. Pas daarna kan er volgens hem beweging in de standpunten komen. Vooral Duitsland en Frankrijk, die tot nu toe op principiële punten diepgaand van mening verschillen, zullen volgens hem dan aan een compromis gaan werken.

Gisteren presenteerde de Duitse minister van Buitenlandse Zaken, Fischer, zijn EU-collega's in Luxemburg een voorstel voor het verloop van de onderhandelingen. Franse diplomaten briesten meteen. Frankrijk blaast de laatste tijd voortdurend als een kat in het nauw. De Franse minister van Europese Zaken, Moscovici, meent dat Duitsland probeert buiten Frankrijk om met zoveel mogelijk landen een akkoord te krijgen. De uitgaven van de EU zouden met zo'n akkoord stijgen en dat is tegen de zin van Frankrijk. ,,Alle voorstellen gaan in de verkeerde richting'', zei Moscovici. Hij constateerde ook dat er geen enkele lidstaat is die helemaal achter de aanpak van het Duitse voorzitterschap van de EU staat.

Nederland steunt Frankrijk als het gaat om het voorkomen van een stijging van de Europese begroting. Maar Frankrijk staat weer tegenover Nederland en het Duitse voorzitterschap als het gaat om zaken als co-financiering bij de landbouw (dat wil zeggen dat de lidstaten zelf een deel van de directe steun aan de boeren betalen) en een systeem dat de netto-betalingen van lidstaten aan de EU automatisch aan een maximum bindt, de zogenaamde netto-begrenzer. ,,Anticommunautair'', noemde Moscovici deze beide methoden om de netto-betalingen van Duitsland, Nederland, Zweden en Oostenrijk te beperken. Volgens hem moet men zich bovendien aan de ongeschreven regel houden, dat in de EU geen besluiten worden genomen waartegen Frankrijk of Duitsland onoverkomelijke bezwaren hebben.

Minister Van Aartsen concludeerde gisteren dat er sprake is van ,,een stilstand'' bij de gesprekken over de financiële toekomst van de EU. Wel is duidelijk dat de EU-ministers van Landbouw, die vandaag begonnen zijn aan hun onderhandelingen over bijna de helft van de EU-begroting, niet tot een akkoord kunnen komen. Wat ze bedenken, moeten ze voorleggen aan de regeringsleiders die tenslotte in Berlijn over de totale begroting zullen onderhandelen.

Nu gaat het dus nog om de rituele dans. De Britse premier Blair heeft bij collega's de indruk gewekt dat hij op den duur bereid kan zijn om over een minder gunstige financiële regeling dan de huidige voor Groot-Brittannië te praten. Maar Britse diplomaten houden vol dat hun land geen cent wil inleveren. Diplomaten bestoken journalisten met het dramatische gelijk van hun land. En de Duitse minister van Buitenlandse Zaken, Fischer, zegt dat hij ,,trots als een winterkoninkje'' zal zijn als hij bereikt dat de begroting van de EU tot 2006 niet stijgt.

    • Ben van der Velden