Slowakije komt bijna niet van Russische `vrienden' af

De betrekkingen met Rusland zijn een kluwen die de nieuw gekozen regering in Slowakije maar moeilijk kan ontwarren. Vanmorgen is er nog een Slowaak de ruimte in gestuurd; een aardigheidje van Moskou.

Van alle betrokkenen lijkt de vijfendertig jarige majoor Ivan Bella er nog het beste van af te komen. Hij is vanochtend in alle vroegte gelanceerd vanaf het Baikonoer-ruimtevaartcentrum in Kazachstan voor een verblijf van een week aan boord van het Russische ruimtestation MIR. De eerste Slowaak in de ruimte, de eerste astronaut van een land van nauwelijks vijf miljoen inwoners. Een jongensdroom in vervulling, zij het een jongensdroom van de inmiddels weggestemde Vladimir Meciar die zijn land een stralende toekomst dacht te brengen door met de Russen in zee te gaan.

De gewone Slowaak weet inmiddels beter. De economie is in een vrije val geraakt en de regering kondigt de ene bezuinigingsmaatregel af na de andere.

Het plan om een Slowaak de ruimte in te sturen dateert van april 1997 toen de toenmalige Russische premier Tsjernomyrdin in Bratislava zaken kwam doen. In nauwelijks twee dagen tijd wist hij de Slowaakse regering enkele tientallen documenten te laten tekenen die Slowakije tot in lengte van dagen afhankelijk zouden maken van Russische energie.

Het aanbod om een Slowaak mee de ruimte in te sturen was een aardigheidje. De naar schatting 20 miljoen dollar die de operatie zou kosten, zouden de Russen grootmoedig aftrekken van de schuld die Rusland nog altijd tegenover het voormalige Tsjechoslowakije heeft openstaan.

Meciar, die nooit schijnt te hebben getwijfeld dat zijn politieke vrienden in Moskou zaten en niet in West-Europa, kwam het verdrag tot samenwerking in de ruimte vorig jaar persoonlijk in Moskou tekenen. Het was tenslotte verkiezingsjaar en het mega-project moest bewijzen dat zijn regering voor niemand onder hoefde te doen.

Maar de kiezer zag dat anders en sinds ruim drie maanden heeft Slowakije een nieuwe brede coalitieregering die de blik op het Westen heeft gericht. De lancering van Ivan Bella gaat gewoon door omdat de regering-Dzurinda weinig hoop heeft ooit nog iets van de Russische schuld terug te zien, dus waarom niet? Maar na volgende week gaat er zelfs geen fictieve cent meer naar de Slowaakse ruimtevaart.

Intussen maakt de Slowaakse geheime dienst, onder leiding van zijn nieuwe directeur Vladimir Mitro, overuren om de kluwen van Russisch-Slowaakse betrekkingen te ontwarren. Achter gesloten deuren is het parlement van de eerste bevindingen op de hoogte gesteld. Het wachten is nog op de officiële `declassificatie' van het materiaal, maar de Slowaakse, Tsjechische en Hongaarse pers hebben alvast een voorschot genomen.

Uit hun verslagen blijkt dat de Slowaakse geheime dienst (SIS) in de jaren `94-'98 onder leiding van zijn vroegere chef Ivan Lexa ook buiten Slowakije actief was om, op verzoek van de Russen, de uitbreiding van de NAVO tegen te werken. Het doel was om de landen zo te destabiliseren dat de NAVO zou denken dat de nieuwkomers nog niet rijp waren voor een lidmaatschap. Eén operatie betrof concrete steun aan skinheads en neo-fascisten bij acties tegen zigeuners.

Met betrekking tot Hongarije werd de operatie `Omega' uitgevoerd die moest leiden tot spanningen tussen Hongarije en de buurlanden, door Hongarije af te schilderen als lievelingetje van Washington.

Uit zowel Tsjechië als Hongarije komen inmiddels berichten dat de SIS van Ivan Lexa door de respectievelijke geheime diensten gezien werd als een `vijandelijke dienst'. De geheime diensten van Centraal-Europa, die nauw samenwerken met de geheime diensten van de NAVO-landen, waren al minstens twee jaar opgehouden geheimen te delen met de Slowaakse dienst.

Lexa die nu ook openlijk door het nieuwe hoofd van de geheime dienst in verband wordt gebracht met de Slowaakse mafia en de ontvoering van de zoon van oud-president Kovác, geniet op dit moment nog parlementaire immuniteit. Dezer dagen zal die echter worden opgeheven en dan kan Slowakije aan zijn eigen diepgravende parlementaire enquête beginnen.