Opnieuw Hommeles

Annie M.G. Schmidt was benieuwd naar de televisie. Allengs groeide in de loop van 1957 haar nieuwsgierigheid naar de mogelijkheden van het nieuwe medium. Op haar veertiendaagse successerie De Familie Doorsnee die ze al enkele seizoenen voor de VARA-radio schreef, raakte ze enigszins uitgekeken. Het leek haar een opwindende gedachte naar de televisie over te stappen.

Toen haar producer Wim Ibo deze boodschap vervolgens overbracht aan de VARA, werd hem door radiodirecteur J.B. Broeksz op het hart gedrukt geen onbezonnen stappen te zetten: ,,U moet er zich niet op verkijken, meneer Ibo, we moeten nog maar helemaal afwachten of de televisie bij het Nederlandse publiek zal aanslaan.'' Broeksz moest echter ervaren dat zijn vermanende woorden niets uithaalden; het contract met de tv-afdeling dat daarna door Ibo werd gesloten, was in 's mans ogen weinig minder dan verraad.

In totaal schreef Annie Schmidt, tussen najaar 1957 en voorjaar 1959, zestien afleveringen van haar tv-serie Pension Hommeles, terwijl ze tijdens het eerste seizoen ook op de radio nog De Familie Doorsnee voortzette. Van die zestien zijn er negen bewaard gebleven, omdat ze om facilitaire en organisatorische redenen - ondanks protesten van de makers - een dag vóór de uitzending moesten worden opgenomen. Daaraan is te danken dat het levende tv-museum Weerzien op 3 de komende weken een paar afleveringen kan herhalen.

De resterende zeven uitzendingen vonden rechtstreeks plaats, hetgeen regisseur Erik de Vries veruit te verkiezen vond boven een opname vooraf. Zonder de wetenschap dat al hun werk rechtstreeks in de huiskamers te zien zou zijn, ontbrak naar zijn zeggen de spanning die acteurs en technici tot hun beste prestaties bracht. Bovendien was de kwaliteit van het toenmalige telerecording-systeem lang niet optimaal; de beelden moesten worden gefilmd vanaf een tv-scherm. Niet voor niets schreef Simon Carmiggelt in één van zijn stukjes uit die dagen over iemand die `zo pokdalig als een telerecording' was.

Pension Hommeles, gemaakt voor een maandelijks budget van 7.200 gulden, speelde zich af in een pension met een pensionhoudster (Mieke Verstraete), haar man (Kees Brusse) en een paar vaste bewoners (Maya Bouma, Mimi Kok, Henk van Ulsen, Donald Jones en Walter Kous). Soms schreef Annie Schmidt ook een gastrol voor een prominent acteur als Mary Dresselhuys (vanavond) of Ko van Dijk. In een hoekje van de studio, buiten beeld, zat het trio van pianist Cor Lemaire de liedjes te begeleiden. Eén daarvan, het door Donald Jones gezongen Ik zou je het liefste in een doosje willen doen, werd een klassieker.

Het succes was zo groot dat twee afleveringen destijds niet door de VARA zijn uitgezonden, maar door de veel kleinere VPRO die eens in de zoveel weken een avond mocht vullen die doorgaans aan een andere omroep toeviel. De beide keren dat deze gecompliceerde regeling de zaterdagavond van de VARA trof, heeft de VPRO de serie geadopteerd. Alleen moest het toen wel voor 4.000 gulden, want meer geld had de VPRO niet in kas.

Na twee seizoenen was Annie Schmidt leeggeschreven, waarna het afscheid in de kranten diep werd betreurd. Het weerzien, veertig jaar na dato, brengt stellig gemengde gevoelens teweeg, al was het maar om de traagheid en het statische karakter. Voor de zeven kamers van het pension had regisseur Erik de Vries slechts drie camera's tot zijn beschikking. Als er acteurs van de ene kamer naar de andere liepen, moesten er altijd camera's mee. Regelmatig diende Annie Schmidt extra tussenscènetjes te schrijven zodat de andere acteurs en technici genoeg tijd hadden om klaar te staan voor de volgende scène. Ook bestonden er nog geen zoom-lenzen; als De Vries beweging wilde, moest hij de camera in die benauwde decortjes naar voren, naar achteren of heen en weer laten rijden.

Maar dwars door die handicaps heen is nog steeds te zien wat Pension Hommeles tot zo'n succes heeft gemaakt: de lichtvoetige toon, de glasheldere taal, de verrassende wendingen en de grote taalgevoeligheid van Annie M.G. Schmidt.

Weerzien op 3: Pension Hommeles, zaterdag, Ned.3, 0.48-1.35u.

    • Henk van Gelder