Kosovo huivert voor nieuw geweld

Voordat de NAVO ingrijpt zullen Serviërs zoveel mogelijk Albanezen in Kosovo doden, zo wordt gevreesd.

Om de paar uur staan nieuwe groepjes OVSE-waarnemers met hun koffers klaar in de hal van hotel Grand in Priština, de hoofdstad van Kosovo. Ze worden opgehaald door jeeps van de OVSE. O6ok uit de dorpen rijden op vrijdagmiddag OVSE-auto's weg, bagage achterin.

Het zijn evacuatie-oefeningen, één dag voordat er een eind komt aan de vredesonderhandelingen tussen Serviërs en Albanezen in Rambouillet. Maar de inwoners van Kosovo worden er vreselijk nerveus van. ,,Nu zijn ze echt weg'', zeggen Servische ambtenaren tegen elkaar, in de lobby van het hotel. ,,De OVSE vlucht, de NAVO zal ingrijpen'', zeggen Albanezen in het dorp Srbica, in gebied dat wordt beheerst door het Kosovo Bevrijdingsleger UÇK. Maar eerst, zeggen ze, zullen de Servische politie-eenheden proberen zoveel mogelijk Albanezen te doden.

Op het UÇK-hoofdkwartier in Lukovac, zo'n dertig kilometer ten westen van Priština, zijn UÇK-commandanten bijna de hele vrijdag in vergadering. Om zich voor te bereiden op gevechten die, daar twijfelen ze niet aan, de komende dagen zullen uitbreken. Ook als er wél een vredesakkoord wordt gesloten in Frankrijk.

,,Wij zijn er klaar voor'', zegt Duško Ristic , een van de leiders van de Servische Verzetsbeweging in Kosovo. De Serviërs, zegt hij, zullen nooit accepteren dat NAVO-militairen – ,,een buitenlandse bezettingsmacht'' – komen toezien op de uitvoering van het akkoord. ,,Ik sluit geweld niet uit, maar daar kan ik nu geen commentaar op geven.''

Ristic zegt dat zijn beweging, opgericht door Serviërs in Kosovo om ,,zichzelf te beschermen tegen Albanees separatisme'', al veel eerder met de Albanezen had willen onderhandelen. Maar de Joegoslavische president Miloševic noemde dat idee `verraad'. In 1989 gebruikte Miloševic Kosovo om aan de macht te komen. Hij maakte een feitelijk eind aan de autonomie omdat de Serviërs `beschermd' moesten worden tegen Albanese `terroristen'. En nu, zegt Ristic, geeft hij Kosovo zomaar weg. Want Ristic verwacht dat er een akkoord zal worden gesloten in Rambouillet. De Albanezen krijgen autonomie, Servische autoriteiten hebben niks meer te zeggen in de provincie, en buitenlandse troepen – ,,pure agressie'' – komen de Albanezen beschermen.

Ristic: ,,Miloševic heeft een show opgevoerd. De deal was er allang. Hij heeft Kosovo niet meer nodig. Hij voerde de spanning op om tegen de Serviërs te kunnen zeggen: willen jullie oorlog, of zal ik dat akkoord maar ondertekenen?''

UÇK-militair Sami Lushtaku zit in een kamer van het hoofdkwartier in Lukovac. Een mobilofoon ligt voor hem op tafel. Een stevige man met een baard. Voor de oorlog had hij een winkel in een dorp in de bergen. Nu is hij een van de belangrijkste commandanten van het UÇK. Hij verwacht ,,helemaal niks'' van Rambouillet. De Serviërs zullen de onderhandelingen laten mislukken omdat ze de NAVO-militairen niet willen, of de Albanezen weigeren akkoord te gaan omdat hun geen referendum over onafhankelijkheid wordt toegezegd. ,,Onze delegatie heeft van de UÇK-leiding een order meegekregen: die onafhankelijkheid moet er komen.'' Wat de rest van de wereld daar ook van vindt. En heldhaftig ben je toch vooral als je alleen staat en toch doorzet. Lushtaku: ,,Wij hebben ons woord gegeven. Wij vechten voor ons land, of we sterven voor ons land.''

De UÇK-soldaten hebben van hun superieuren te horen gekregen dat ze nu niet met journalisten mogen praten. Het stoorde de commandanten dat de soldaten tegen iedereen zeiden dat ze hun wapens nooit zouden inleveren, zoals de internationale gemeenschap wil. Dat ze zich liever doodvechten.

De commandanten willen het zelf zeggen, maar dan keuriger. Sami Lushtaku: ,,Wapens inleveren, dat gaat natuurlijk niet. Maar we zullen ons, als er een goed akkoord is, terugtrekken in onze kazernes, en de NAVO mag komen kijken of we dat ook doen.'' En als er geen akkoord komt, zal het UÇK volgens Lushtaku de komende maanden ook in de steden gaan aanvallen. Tot voor kort was het daar nog rustig. Maar sinds december ontploffen er ook granaten in cafés in Priština en Pec. Veel cafés sluiten nu aan het eind van de middag. Maar het UÇK zal de Albanezen in de steden gaan beschermen, zegt Lushtaku. ,,We hebben al soldaten in de stad, we hebben doelen op het oog. Alles is voorbereid.''

In hotel Grand in Priština wijst Duško Ristic, vice-voorzitter van de Servische Verzetsbeweging, op een geheime strategie van de Amerikanen achter het overleg van Rambouillet. ,,Ze willen Europa geleidelijk ontmantelen. Zodat er naast de Verenigde Staten geen machtig Europa kan ontstaan.'' En stom genoeg, zegt hij, werken de Europese landen daar nu zelf aan mee. ,,Want als de Albanezen nu zoveel krijgen, waarom dan niet de Basken? Europa zal uit elkaar vallen.''

De Albanezen voelen zich nu sterk, zegt Ristic, omdat de internationale gemeenschap achter hen staat. ,,Daar worden ze de grootste misdadigers van. Dat is bewezen. Dat was zo onder de Turkse bezetting, dat was zo onder het nazi-regime.'' De Serviërs zullen hun verzetsbeweging hard nodig hebben, denkt hij. En hij kijkt bijna tevreden. ,,Het zal moeilijk worden om verder bloedvergieten te voorkomen.''

    • Petra de Koning