Witwassen in Tblisi

In Single & Single, de nieuwe roman van John le Carré, komt alles je bekend voor, zonder dat je het gevoel krijgt dat de schrijver zichzelf herhaalt. Dat maakt hem dus tot een oude meester. Na het einde van Koude Oorlog heeft Le Carré het schaduwspel van de spionnen achter zich gelaten en concentreert hij zich op de chaos achter de nieuwe wereldorde, waarin gewetenloosheid de heersende ideologie is. Maar dat wil niet zeggen dat zijn thema's veranderd zijn. Ook in zijn nieuwe roman vormt een moeizame vader-zoon verhouding de emotionele spil van het verhaal, en ook nu weer wordt de hoofdpersoon bijna uit elkaar getrokken door tegengestelde loyaliteiten, zodat hij gedwongen wordt verraad te plegen.

Die hoofdpersoon heet Oliver Single en zijn tegenspeler is zijn vader, Tiger Single. Het familiebedrijf, een bank, springt gretig in op de economische gangsterpraktijken die in de voormalige Sovjet-Unie tieren; geen handel zo vuil, of het huis Single & Single financiert het wel. In een soort monsterverbond met een groep Georgische criminelen, wordt de illegale handel in wapens, bloed, oude metalen en uiteindelijk drugs hoog opgevoerd.

Dat moet misgaan, of liever gezegd, het is al misgegaan wanneer de roman begint. De intrige van Single & Single is betrekkelijk simpel – misdadigers die elkaar aftroeven in misdadigheid – maar Le Carré weet er veel draden aan vast te knopen en die ook nog eens kunstig met elkaar te vervlechten. Daar kan niet veel over verteld worden, want hoe serieus de schrijver zijn thema`s van schuld en boete ook neemt, dit keer wil hij vooral een spannend, gestroomdlijnd verhaal vertellen.

Dat lukt hem. Nog steeds weet Le Carré zijn personages met vaste hand in hun exotische milieu te zetten, vol details die overtuigen in hun vanzelfsprekendheid. Het Londense rijkeluiswereldje van de oude Single, met zijn opgeblazen wereldwijsheid, maitresses en morele witwasserij, de boerenmafia van de Georgische broers Jevgeni en Michail, die hun misdadige zaakjes aankleden met veel traditie en verklaringen van trouw en broederschap, en de nietsontziende social-climber Alix Hoban, die de misdadige orde wreed verstoort: ze staan stevig in hun landschap en nergens ruikt het naar research.

Tegenover die kleurrijke, maar door-en-door verotte wereld plaatst Le Carré zijn `honnête homme', de verloren zoon Oliver Single. Zijn moreel besef heeft hem tegen zijn vader doen keren en het aardige van de roman is dat Le Carré er geen simpele rechtvaardige daad van maakt. Oliver kan niets anders, hij wil zijn eigen vuile handen weer schoon krijgen, maar het blijft verraad van mensen die hem vertrouwden. Voortdurend dreigt hij speelbal van de belangen van anderen te worden, die van zijn vader, de Russische mafia of de Britse geheime dienst, aan wie hij zichzelf heeft uitgeleverd. Dat hij overeind blijft, staat eigenlijk vanaf het begin vast. Het romantisch moralisme waarvan het werk van Le Carré doortrokken is, zou hem geen fatale nederlaag toestaan. En natuurlijk wordt hij uiteindelijk ook beloond met het soort gelouterde liefde dat deze auteur zo nuchter kan beschrijven.

Die wereldse romantiek in Single & Single is onvervalst. Daarom krijg je er geen moment een laffe smaak van in je mond. Het universum van Le Carré is even pessimistisch gekleurd als dat van Joseph Conrad, maar anders dan de laatste zal hij zijn gefnuikte helden nooit voorgoed prijs kunnen geven aan de morele duisternis die hen aan alle kanten omringt. Zij zijn de dragers van zijn onuitroeibare geloof in oprechtheid en eerlijkheid, in een tijd waarin die kwaliteiten ongewenst lijken – of misschien moet ik zeggen, goedheid.

In latere romans, zoals The Night Manager en Our Game, liet de schrijver zijn betrokkenheid met de wereld van vandaag te vaak ontsporen in lange tirades of sentimentele bespiegelingen over de teloorgang van morele waarden. In Single & Single heeft hij daar geen tijd voor, het verhaal sleept hem tezeer mee. Het drama van trouw en verraad komt uit de personages zelf voort. De schrijver blijft hen met een mooi onderkoelde blik bekijken. Wanneer vader en zoon Single elkaar aan het eind van de roman in de armen vallen, volgt een schitterende emotionele anti-climax, die je meer aangrijpt dan welke ontknoping dan ook.

John le Carré: Single & Single. Hodder & Stoughton, 336 blz. ƒ44,50

John le Carré: Single & Single. Uit Engels vertaald door Rob van Moppes. Luiting/Sijthoff, 336 blz. ƒ37,50.

    • Bas Heijne