Hiphop met hart en soul

Het debuutalbum van de Amerikaanse zangeres Lauryn Hill is genomineerd voor tien Grammy Awards. Hill voorziet hiphop van de warme soulmuziek waar ze mee is opgegroeid.

Noem haar geen diva. De Amerikaanse zangeres Lauryn Hill zal het niet als compliment opvatten, eerder als symptoom van het seksisme in de muziekindustrie. ,,Ze zullen een vrouw nooit een genie noemen. Alsof onze uitstraling en ijdelheid belangrijker zijn dan onze muzikale en intellectuele bijdragen'', zei ze in een interview met het blad Jet.

Toch heeft Lauryn Hill niet te klagen over de erkenning en waardering die ze het afgelopen jaar heeft gekregen voor haar debuut-cd, The Miseducation of Lauryn Hill. Critici vergeleken haar talent en charisma met die van Bob Marley, en ze werd genomineerd voor tien Grammy Awards, Amerika's belangrijkste onderscheiding op muziekgebied. Hill is genomineerd in categorieën als album van het jaar, beste nieuwe artiest en beste producer. De Grammy's worden volgende week woensdag uitgereikt.

Lauryn Hill, die de muziek op het album schreef, arrangeerde en produceerde, is een ambitieuze artieste. Haar belangrijkste muzikale doel is mooi verbeeld in de videoclip van het nummer `Doo Wop (That Thing)'. Het beeld is in tweeën gesplitst. Aan de ene kant zien we Hill als een soulzangeres à la Diana Ross uit de jaren zestig, met een stijlvol glamourkapsel, make-up en gekleed in een kokette jurk. Daarnaast Lauryn in de jaren negentig, met dreads en een zwart leren jasje, los, zelfbewust en toonaangevend. In haar muziek slaat Hill eveneens een brug tussen die twee tijdperken. Ze maakt r&b en hiphop die onmiskenbaar van nu is, met de vloeiende, funky hiphop-ritmes en een rapstijl die sterk verwant zijn met de hiphop en r&b van bijvoorbeeld Jay-Z, Brandy, Puff Daddy en Wyclef Jean.

Maar Hills aanpak is meer die van soul-artiesten uit vervlogen tijden, zoals Marvin Gaye: ze schrijft zorgvuldig gearrangeerde nummers die niet, zoals veel hiphop, sterk leunen op een geleend stukje van een bekende oude plaat, maar gedragen worden door eigen melodieën. Bovendien combineert ze het in de hiphop gangbare gebruik van elektronische instrumenten als samplers en synthesizers met instrumenten als gitaar, bas, drums, piano, orgel, blazers en percussie. ,,Ik wist precies wat ik wilde'', zei Hill in een interview. ,,Het album moest de warmte hebben van de oude muziek waarmee ik opgegroeid ben. Ik bestelde elk instrument dat ik ooit op een plaat had gehoord, zelfs harp en clavecimbel. Ik wilde een hiphop-album maken met de integriteit en het geluid van een oude plaat. Ik wilde dat de kinderen op straat het hiphop-element ervan zouden waarderen en tegelijkertijd blootgesteld zouden worden aan iets met meer muzikaliteit. Het één hoeft het ander niet uit te sluiten.''

Venijnig

In de nummers wisselt Hill venijnige raps af met soulvolle zang, waarbij ze vaak ook de achtergrondzang voor haar rekening neemt. Ze roept een zachtere, minder agressieve sfeer op dan de meeste hiphop, al komt ze hier en daar pittig uit de hoek. Zo levert ze kritiek op de volgens haar te materialistisch geworden hiphop in het nummer `Superstar', dat begint met de regels `yo, hiphop started out in the heart, now everybody tryin' to chart'. In de huidige hiphop is de portemonnee belangrijker geworden dan het hart, constateert Hill.

Aanvankelijk leek Lauryn Hill zelf ook te behoren tot de hiphoppers die vooral uit zijn op makkelijk geld verdienen. Ze werd bekend als zangeres van The Fugees, die in de zomer van '96 een grote hit scoorden met hun versie van het nummer `Killing Me Softly'. Het nummer stond op het tweede Fugees-album The Score, waarvan meer dan zeventien miljoen exemplaren verkocht werden. In muzikaal opzicht was het geen opmerkelijk album, al viel de bijzondere stem van Lauryn Hill wel op.

Hill (23), geboren in South Orange, New Jersey, begon haar carrière als actrice. Op haar vijftiende speelde ze in de soapserie `As The World Turns' op tv, daarna in films als Sister Act 2, King Of The Hill en Rhyme & Reason. Intussen was ze met klasgenoten Prakazrel (`Pras') Michel en Wyclef Jean The Fugees begonnen, waarvan in '94 het debuutalbum Blunted On Reality verscheen – een cd die matig verkocht. De doorbraak kwam in '96 met The Score. Alhoewel The Fugees officieel niet uit elkaar zijn (Hill zegt in interviews dat er voor 2000 een nieuwe Fugees-plaat zal verschijnen), begon elk van de leden een succesvolle solo-carrière. Terwijl Wyclef Jean en Pras voortborduren op de Fugees-formule, met veel commerciële nummers die gebaseerd zijn op samples van bekende nummers, verraste Hill met een origineler, diepgravender en persoonlijker album. ,,Ik was bang dat mensen zich er niet in zouden kunnen verplaatsen'', zei ze in een interview. ,,Dat ze zouden denken dat ik van Mars kwam.''

The Miseducation Of Lauryn Hill is een sterk autobiografisch album. De teksten gaan over stukgelopen relaties, over haar jeugd, over een geloof in maatschappelijke veranderingen, en over God. Lauryn rapt en zingt over hoe ze door schade en schande, strijd en teleurstellingen, wijs is geworden. De lessen die je niet op school leert – vandaar de titel van het album.

Tijdens het maken van de cd was Hill zwanger van haar zoontje Zion. ,,Als je zwanger bent, ben je heel emotioneel'', zei ze. ,,Ik denk dat dat een groot voordeel was. Veel gebeurtenissen in mijn leven die de basis van het album vormen waren nog onduidelijk voor mij, ik voelde me alleen erg gedesillusioneerd. Toen ik zwanger werd, zag ik alles ineens veel helderder, het dwong me de boel op een rijtje te zetten. Het werd het verhaal van een periode in mijn leven die afgerond werd met de geboorte van mijn zoon.''

Het roerende `To Zion' gaat over wat haar zoontje voor haar betekent, en over hoe mensen in haar omgeving haar indertijd een abortus aanraadden, omdat het krijgen van een kind niet slim zou zijn voor haar carrière. `I knew his life deserved a chance', zingt ze, `But everybody told me to be smart/ Look at your career they said/`Lauryn, baby, use your head'/ But instead I chose to use my heart'. Vier maanden geleden kreeg ze een tweede kind, Selah.

Bob Marley

Een andere inspiratiebron was Bob Marley, de reggaezanger die in de jaren zeventig beroemd werd met intense, sociaal betrokken en spirituele muziek. Een deel van het album werd opgenomen in Jamaica, in de oude studio van Marley. Ze mocht er opnemen omdat ze deel uitmaakt van de Marley-familie: ze is verloofd met Marley's zoon Rohan, de vader van haar kinderen. Naar eigen zeggen voelde ze tijdens de opname van het nummer `Lost Ones' de geest van Bob Marley.

Alhoewel The Fugees een versie opnamen van Marley's `No Woman No Cry', is The Miseducation.. van een heel andere orde: de ernst van het album is verbazingwekkend na de luchtige muziek van The Fugees. Wat Lauryn om zich heen ziet stemt haar droevig. Ze zoekt steun in het geloof. In haar teksten, die vol zitten met bijbelse verwijzingen, beschrijft ze de kracht die ze put uit God. Ze is één van de vele popsterren die het afgelopen jaar blijk gaf van religieuze en spirituele gevoelens – The God Squad, zoals het Amerikaanse blad Spin ze samenvatte, bestaat verder uit mensen als Madonna, Alanis Morissette, Will Smith, de Backstreet Boys en de Beastie Boys.

Evenals de Beastie Boys, die regelmatig geld inzamelen voor Tibet, brengt Hill haar maatschappelijke betrokkenheid in de praktijk: ze zette The Refugee Project op, bedoeld om arme en kansloze kinderen te helpen. Bovendien wil de organisatie positieve waarden onder de Amerikaanse jeugd stimuleren – geweldloosheid, het afwijzen van drugs, het inzien van het belang van onderwijs en respect voor waarden en tradities.

Lauryn Hill zingt over tegenslagen en desillusies, maar in haar muziek klinkt een sterk optimisme door. Haar idealen heeft ze gelukkig nog niet opgegeven. ,,Ik wil kracht geven. Ik wil informeren. Ik wil inspireren'', zei ze onlangs. Ze hoopt met haar album een trend te zetten in de hiphop, van muziek met een grotere integriteit en diepgang. ,,Ik was altijd het kind op school dat rare gympen kocht, waar iedereen naar keek met een blik van: die ga ik niet dragen. Een paar maanden later kochten ze dezelfde gympen, omdat ze niet meer raar waren, maar gaaf. Misschien is dat mijn rol hierin ook. Wat anderen niet durven, kan ik wel doen. En als ze dan zien dat mensen muziek willen horen over iets echts in plaats van iets bedachts, over de mensen die we zijn in plaats van degenen die we zouden willen zijn, dan kunnen ze makkelijker hetzelfde doen.''

The Miseducation of Lauryn Hill is verschenen bij platenmaatschappij Columbia, nr. 4898432