Geweld tegen vreemden gewoon in Brandenburg

Brandenburg herdenkt vandaag de asielzoeker die het afgelopen weekeinde om het leven kwam toen hij werd opgejaagd door extreem-rechtse jongeren.

Horst Graetz voelt zich miserabel. Eerst bloedt de jonge Algerijn Omar midden in de nacht voor zijn deur dood, nadat hij is opgejaagd door rechts-radicalen. Dan wordt hem verweten dat hij te weinig heeft gedaan om de jongen te helpen. Nu zijn de bloemen bij de plek van het onheil kapot getrapt en staan er hakenkruizen op de muur. Een foto van de 28-jarige Omar is omgewaaid.

Ongelukkig staat Graetz bij de voordeur van het woonhuis aan de Hugo-Jentsch-Strasse 14 in Guben, vlakbij de Poolse grens, ruim 100 kilometer achter Berlijn. ,,Ik heb de laatste nachten geen oog meer dichtgedaan'', zegt

Graetz. Hij is 61, bijna invalide en kan zich met z'n kapotte heup nauwelijks voortbewegen. Graetz huivert er nog van als hij aan de bewuste zaterdagmorgen denkt.

Afgelopen week, in de vroege ochtenduren, hoorde hij opeens lawaai. `Weg met de Turken', schreeuwden jongensstemmen op straat. Piepende banden, remmende auto's. In verscheidene flats gingen de lichten aan. Graetz zag drie auto's vol tierende jongeren.

Twee schaduwen renden voor de wagens uit. Een van de twee hield nog een taxi aan en wist te ontkomen. Tegelijkertijd hoorde Graetz, die op de eerste verdieping woont, het geluid van rinkelend glas. Gestommel in het trappenhuis. Toen het weer stil was, strompelde hij naar de telefoon en belde de politie.

Hij deed de deur open en kon zijn ogen niet geloven. In het portaal lag een ineengedoken jongen. Overal waar hij keek was bloed. Op de muren en op de trap. De jongen had zich omhoog gesleept, nadat hij in paniek de ruit van de voordeur in de hal had ingetrapt. Opnieuw belde Graetz de politie, en de ambulance. Hij had nog een jas om de jongen heengeslagen. Maar toen de hulpdienst kwam, was het te laat.

De Algerijnse jongen Omar Ben Noui is het zoveelste slachtoffer van extreem-rechts geweld tegen `vreemden' in het Oost-Duitse Brandenburg.

Hij woonde anderhalf jaar in een asielzoekerscentrum, even verderop in Sembten, en was met vrienden naar de disco Dance-Club geweest.

Hoewel er in Brandenburg maar zo'n 2,3 procent buitenlanders wonen, is het aantal geweldsdelicten tegen allochtonen hoog. Elke week doet de regionale pers verslag van extreem-rechts geweld: bij een dorpsfeest in de Uckermark is een Italiaan door 17- en 18-jarige jongeren met laarzen met stalen hakken in elkaar getrapt. Een Gambiaan werd door vier extreem-rechtse jongeren in Bernau zwaar mishandeld.

Andere extreem-rechtse jongeren sloegen twee buitenlanders uit Kazachstan in elkaar. In Rhinow zijn drie Bosniërs met houten latten neergeslagen en levensgevaarlijk gewond. Een Turkse asielzoeker is in Neuruppin overvallen en zwaar gewondgeraakt.

Het Amerikaanse weekblad Time vergeleek de situatie in Brandenburg onlangs met crisisgebieden als Kosovo, Turks Koerdistan en Baskenland. Asielzoekerscentra in Brandenburg zouden voortaan tegen vreemdelingenhaat en extraam-rechts geweld moeten worden beschermd door `blauwhelmen' van de Verenigde Naties, oordeelde Time.

Nog geen week geleden had de minister van Binnenlandse Zaken in Brandenburg, Alwin Ziel, zich relatief tevreden getoond. Dankzij het alerte optreden van een speciale politie-eenheid – de Rambobrigade – die doelgericht tegen extreem-rechts geweld optreedt, was het aantal antisemitische incidenten en delicten tegen buitenlanders in de deelstaat teruggelopen van 569 naar 308. Desondanks stelde de Binnenlandse Veiligheidsdienst vorig jaar vast, dat het aantal strafbare feiten tegen buitenlanders in Brandenburg aanzienlijk hoger is dan in andere Länder.

In Brandenburg worden per 100.000 bewoners per jaar 3,79 delicten met een extreem-rechtse achtergrond gepleegd; in Hessen of Beieren is dat 0,11 tot 0,17 delicten per 100.000 inwoners.

Intussen treuren Guben en Brandenburg. Vandaag is in de hoofdstad Potsdam een speciale herdenkingsplechtigheid in de Nikolaikerk gehouden voor Omar Ben Noui, die thuis in Algerije zal worden begraven. Guben zal nog veel tijd nodig hebben voordat het over deze schok heen is, meent burgemeester Gottfried Hain. Hij vreest voor de reputatie van de stad met 28.000 inwoners, die nu met het etiket `nazi'-stad wordt bezoedeld. ,,We waren juist trots op ons netwerk van hulpverleners, pedagogen en jeugdclubs'', zegt Ingo Ley. Hij is zelf sociaal-werker en houdt de wacht bij de Mahnwache van bloemen en kaarsen, die is ingericht bij de plek waar Omar is omgekomen.

Ley kent ze precies, het groepje van 15 jongens die Omar en z'n vrienden hebben opgejaagd. Het zijn kortharige jongens uit Guben, aanhangers van extreem-rechtse partijen als de NPD en de DVU. Nee, ze zijn niet werkloos en komen uit normale gezinnen met ouders die gewoon een baan hebben, onderstreept Ley. Met clichés als zou het bij dit soort geweld steeds om `kansarme werklozen' gaan uit gebroken gezinnen maakt Ley korte metten. ,,De jongens wisten wat ze deden. Via mobiele telefoons spraken ze met elkaar af, dat ze op `negers zouden gaan jagen'.'' Angsten en vooroordelen tegen buitenlanders moeten uit de weg worden geruimd. Dat geldt voor veel Gubenaren, meent Ley. Hij wijst erop dat er al tijdens de DDR een sterk extreem-rechts gedachtegoed bestond.

Want waarom werd de Afrikaan Issaka Kaba, die de bewuste avond met Omar op stap was, meteen in de boeien geslagen nadat hij in een café de politie om hulp had gebeld, vraagt Ley zich af. Vijf uur werd Kaba vastgehouden, terwijl buiten de neonazi's die hem hadden achtervolgd nog vrij rondliepen en door de politie niet gecontroleerd werden. Inmiddels zijn van de vijftien opgepakte jongeren er weer dertien vrijgelaten. Tegen twee 17-jarigen is een procedure ingesteld voor opname in een jeugdinrichting.

`Buig voor de buitenlanders', hield dominee Michael Domke deze week de Gubenaren voor tijdens een dienst voor Omar. Hij drong er bij de aanwezigen op aan zichzelf kritisch af te vragen: ,,Wie van ons zou in deze nacht de buitenlanders hebben beschermd?''