Erudiete vrouwen

De discussie wilde maar geen discussie worden, afgelopen zondagmiddag in De Plantage, het enige cultuurjournalistieke programma op de televisie dat ertoe doet. De schrijver Marcel Möring zat er. Hij had in een lezing geklaagd over de literatuurkritiek, maar oog in oog met de criticus van de Volkskrant die hij zo ferm had aangevallen, verloor hij zijn moed. En Ton Anbeek, de hoogleraar moderne letterkunde die ook was uitgenodigd, leek niet geïnteresseerd in het onderwerp van het gesprek. Tot Möring de aftrap gaf waar Anbeek op zat te wachten. `Ik ben geen vrouw...' begon Möring een nieuwe klaagzang. Dat was genoeg.

De Nederlandse literatuur loopt gevaar, kreet Anbeek. De reden: die literatuur is uitgeleverd aan vrouwen van boven de vijftig. Die kopen de meeste boeken, heeft onderzoek uitgewezen, en die lezen het meest van iedereen.In zijn stem beierde de noodklok, zijn gesprekspartners somberden mee. Want die lezeressen van boven de vijftig zijn ook nog eens eigenwijs. Ze hebben een voorkeur voor romans van vrouwelijke auteurs en trekken zich niets aan van het advies van recensenten. Möring, die hier zijn aanval op de literaire kritiek had kunnen verzilveren, jammerde mee met Anbeek, die vaststelde dat dankzij die lezeressen de verkeerde auteurs worden verblijd met bestsellers.

Maandag sloot de juryvoorzitter van de Gouden Uil, een Belgische literaire prijs, zich bij hen aan. De moderne Nederlandstalige letterkunde ligt op apegapen, vindt hij, en hoe komt dat? Grote thema's zijn niet aan de orde, `Het is veel geneuzel in de huiskamersfeer'. De sfeer dus waar de lezeressen van boven de vijftig zich het best voelen, is de suggestie.

Het is of ik de misogyne Professor Higgins hoor in My fair lady, in de vertaling van Seth Gaaikema:

Eliza is een vrouw en daar is alles mee gezegd.

Een mengeling van sentiment en sex.

Maar 't is toch ook een impulsieve, explosieve,oernaïeve, primitieve, onsportieve,negatieve, apocriefe heks!

Anbeek, Möring, die juryvoorzitter, ze zien geen spoken maar heksen. Heksen die ze niet langer kunnen weren uit hun vertrouwde wereldje van intellectuele jongens onder elkaar. Want de jongens, die lezen verdomd weinig. Maar die lezeressen van boven de vijftig kopen meer dan die paar bestsellers per jaar. Ze lezen de romans van Renate Dorrestein, ze zijn verantwoordelijk voor het succes van Harry Mulisch en ook van Marcel Möring.

Anbeek c.s. knijpen 'm en doen in een grote graai lezeressen en schrijfsters af als niet ter zake. Tevergeefs, want die twee groepen bepalen serieus het literaire klimaat. Tijd om naar hen te luisteren.

Ik sla Beer is terug open, de nieuwe verhalenbundel van Helga Ruebsamen. Een schrijfster. Auteur van een bestseller, Het lied en de waarheid. In regel twee van het eerste verhaal is er al sprake van een keuken, een droomkeuken. Ruebsamens verhalen zijn een mengeling van sentiment en seks. Maar daar is niet alles mee gezegd. Ook van mystiek en grote thema's. In huiskamers en keukens.