Strijd om verbod op nertsenfokkerij

Jaarlijks worden in Nederland 2,5 miljoen nertsen gedood om hun vacht. De Stichting Bont voor Dieren vindt dat de fokkerij moet worden verboden, maar minister Apotheker (Landbouw) voelt daar niet voor.

Het is rond het middaguur doodstil in de grote kas met nertsen van boer M. Voorthuijsen uit Randwijk. In dit dorp in de Betuwe slapen de 1.800 fokteven en 400 reuen overdag, op een enkel dier na. De wakkere dieren steken hun kopje uit het donkere nachthok of ze happen in hun voedsel, een paté bestaande uit afval van kip en vis. Het voer ligt bovenop de kooien van draadgaas.

,,Ze hebben het goed hier, de beestjes zijn gelukkig'', zegt Voorthuijsen. Elke nerts kan zich vermaken met een speelcylinder, en de fokker heeft een aantal kooien voorzien van een plateau waarop oudere dieren zich graag neervlijen. Maar hun bewegings- en nestruimte (nestbox) is beperkt: het vloeroppervlak van een complete, bijna een halve meter hoge kooi bedraagt 2.550 vierkante centimeter. Daarop moeten één of twee exemplaren leven.

De Stichting Bont voor Dieren vindt die behuizing ,,veel te krap'', in de fokkerij worden de nertsen ,,letterlijk gek van stress en verveling''. De dieren vertonen vaak stereotiep gedrag, oordeelt Bont voor Dieren, ,,het komt zelfs voor dat ze zichzelf of elkaar verminken''.

Leden van de stichting overhandigden afgelopen dinsdag 60.000 handtekeningen aan minister Apotheker (Landbouw). De actievoerders herinnerden de bewindsman eraan dat de dieren op de leeftijd van zeven maanden, ,,als de vacht op zijn mooist is'', worden vergast en gevild. ,,Laat de bontfokkerij beperkt blijven tot de schandvlek van de twintigste eeuw'', riepen ze.

Bont voor Dieren zet zich al vijftien jaar in voor het verbieden van de bontfokkerij. Mede door haar inspanningen besloot de Tweede Kamer in 1995 het fokken van vossen en chinchilla's vanaf het jaar 2008 te verbieden.

Een voorstel om het fokken van nertsen niet meer toe te staan, haalde in 1995 net geen Kamermeerderheid. Bont voor Dieren meent dat het parlement in zijn nieuwe samenstelling wél voor is. ,,PvdA, GroenLinks, de SP en de RPF willen een verbod, D66 mogelijk óók.''

Maar de nertsenfokkers, verzameld in de Nederlandse vereniging van Fokkers van Edelpelsdieren (NFE), kunnen zich volgens secretaris W. Verhagen niet voorstellen dat de Kamer van gedachten verandert, gezien een brief die minister Apotheker (D66) op 3 februari van dit jaar aan de vaste Kamercommissie van Landbouw schreef.

Apotheker meldde in een evaluatie dat het zogenoemde `Plan van aanpak nertsenhouderij' dat in 1995 op aandringen van de overheid werd opgesteld door de NFE, ,,een duidelijk positief effect heeft op het welzijn van de nertsen. Het vermindert het voorkomen van afwijkend gedrag en bevordert het optreden van positief sociaal gedrag en spelgedrag bij met name jonge dieren''. Het (tienjaren)plan van aanpak schreef nestboxen voor, speelgoed en geschakelde kooien, waardoor de moeders langer bij de jongen kunnen blijven.

De minister kreeg voor de evaluatie adviezen van de Algemene Inspectiedienst (AID), de NFE, de Landbouwuniversiteit Wageningen en van het Interfacultair Centrum Welzijn Dieren (ICWD) van de Universiteit Utecht. Het ICWD deed vorig jaar praktijkonderzoek bij een aantal nertsenfokkers. Prof.B.Spruijt, projectleider bij het ICDW: ,,De omstandigheden waaronder de dieren leven zijn niet optimaal, maar ze gaan vooruit. Het eindstation is er nog niet. Je ziet in elk geval minder stereotiep gedrag. Het siert de sector dat ze kosten wil maken om het welzijn van de dieren te verbeteren. Wat dat betreft vervult de sector een voortrekkersrol.''

Spruijt begrijpt dat de emoties bij het grote publiek over het wel en wee van de nertsen hoog kunnen oplopen. ,,Het zijn prachtige roofdiertjes met bruine ogen en een mooie vacht. Desondanks pleit ik voor een objectieve schatting van hun welzijn, los van het doel waarvoor ze worden gehouden. Welzijn en doel van het houden van dieren worden vaak op ondoorzichtige wijze met elkaar verweven.'' Spruijt verwacht binnenkort vragen in de Vaste Kamercommissie of zelfs in de Tweede Kamer. De fokkersbond NFE hoopt op rust, zodat ze kan werken aan het verder verbeteren van haar imago.

,,Het gaat daarmee zeker de goede kant op'', zegt NFE-secretaris Verhagen. In de jaren tachtig was het beeld bepaald slecht. De Vlaamse zanger Urbanus maakte destijds een tophit met de tekst: Ik hou niet van die madammen met `nen bontjas.

Tien jaar geleden werd je in Nederland soms met verf beklad als je bont droeg. Verhagen: ,,Die tijd is voorbij. Tegenwoordig gebruiken onze oudere maar vooral jongere ontwerpers weer bont. De mensen durven het te dragen, ook al weten ze dat er nertsen – overigens pijnloos – voor worden gedood.''

Maar de afzet van bont in eigen land is klein. Van de jaarlijkse nationale productie van 2,5 miljoen nertspelzen (10 procent van de wereldproductie, omzet 150 miljoen gulden) op 200 bedrijven gaat het overgrote deel naar Azië (40 procent) en Amerika (25 procent). In Europa zijn Rusland, Italië, Spanje en Scandinavië de grootste afnemers.

Boer Voorthuijsen uit Randwijk treft in zijn stal voorbereidingen voor het paren van de dieren. Hij hoopt op een vruchtbaar jaar. Een fokteef kan één jong werpen, maar ook twaalf. Het gemiddelde ligt op vijf. Wanneer de jonkies in april ter wereld komen, zal zijn kas te klein zijn. Een aantal beestjes verhuist dan naar buiten. ,,Maar nertsen hebben geen last van de kou'', lacht Voorthuijsen. ,,Ze hebben allemaal een bontjas aan.''