Steeds dezelfde rottige file

Economische noodzaak is niet langer de reden om te emigreren. Nederlandse regels, alomtegenwoordige drukte en stress verdrijven de avonturiers naar het buitenland.

ALLEEN VEEL nieuwe vaderlanden zijn hetzelfde gebleven. Maar verder doet de emigrant anno 1999 nauwelijks denken aan zijn voorganger een generatie eerder. Emigreren is veelal een luxe keuze, geen noodzaak meer. Op zoek naar rust en ruimte, weg van een vol en overgereguleerd Nederland. Een vertrek naar Canada of Nieuw Zeeland is niet meer aan boord gaan, schepen verbranden en nooit meer terugkeren. Moderne communicatiemiddelen en goedkope vliegtickets houden het contact met Nederland warm. En schaamtevol terugkeren bij een weinig succesvolle landverhuizing is er ook niet meer bij. ,,Als het in Canada niet lukt, dan proberen we het toch gewoon in Australië of Nieuw Zeeland.''

De woorden zijn afkomstig van de 32-jarige Wouter van Eck. Op 26 april vertrekt hij met vriendin en kat naar de Canadese provincie Alberta. Niet om te boeren zoals veel andere Nederlanders in de provincie, maar om werk te zoeken als automatiseerder. Een beroepsveld waar in Nederland goed mee te verdienen valt. ,,Het gaat me niet om geld. De mentaliteit verandert in Nederland. Veel mensen denken alleen maar aan zichzelf. Nederland wordt minder zorgzaam. Daarnaast is het ook te druk. Ik sta al tien jaar in dezelfde rottige file.'' Hij zegt zeker geen hekel te hebben aan Nederland, maar gevallen te zijn voor de aantrekkingskracht van Canada. ,,De mensen zijn relaxter en dan heb je nog de prachtige natuur.''

De ouders van de aanstaande emigrant hebben inmiddels een computer thuis staan. Via Internet is het mogelijk snel te e-mailen. Met een webcam kunnen zelfs videobeelden de oceaan over worden gezonden. Van Eck zal niet veel aan Nederland denken. ,,Wij gaan naar Canada en willen dus ook Canadees worden. Op het moment dat ik een paspoort kan krijgen, wissel ik mijn Nederlandse in.''

Rosita Setz, werkzaam voor Buysse Immigration Consultancy, helpt jaarlijks vele tientallen Nederlanders de oceaan over. Van melkveehouders tot binnenhuisarchitecten. ,,Veelal zijn de mensen tussen de 25 en 40 jaar oud. Een veelgehoorde motivatie is dat Nederland te vol en gereguleerd is. Al die regeltjes, bepalingen en commissies. De mensen worden daar een beetje moe van. Juist daarom zoeken veel mensen de rust en de ruimte. En niet te vergeten: voor twee ton woon je in Canada in een paleis.''

Anders dan vroeger dus. In de jaren vijftig gaf Han Volkers als emigratieconsulent voorlichting. De klassieke emigrant, die Nederland voorgoed achter zich laat, heeft hij een zeldzame soort zien worden. Volkers is nog als enige emigratieconsulent verbonden aan het Nederlands Migratie Instituut.

Volkers constateert met spijt dat de overheid emigranten in de steek laat. Het laatste emigratieverdrag, dat met Nieuw Zeeland, is in 1992 opgezegd. ,,Emigratie is weer een geheel particuliere aangelegenheid. Er is geen voorlichting, geen beleid. Alleen ambassades staan de mensen bij'', zegt hij.

Ook economische noodzaak speelt voor vele emigranten niet meer. Integendeel, meent Paul Hiltemann van het gelijknamige emigratie-adviesbureau. ,,Emigranten zijn met name mensen die hier al een succes van hun leven hebben gemaakt. Naast jonge mensen zie je daarom ook steeds meer mensen tussen de 55 en 65 die vertrekken. Ondanks het feit dat het goed gaat, zoeken ze toch het avontuur en de ruimte. Ruimte die ook in psychische zin ontbreekt en die hopen ze daar te vinden.'' Een aparte groep binnen de emigranten vormen de agrariërs. Deze groep is door de jaren heen tamelijk constant gebleven. De motivatie ook. Niet alle kinderen kunnen vaak de familieboerderij overnemen. Of uitbreiding van de boerderij is niet mogelijk in verband met de dure grondprijs. ,,Of ze verkopen de boel hier en dan zijn ze opeens rijk'', zegt emigratie-adviseur Hiltemann. ,,En dan kunnen ze ergens anders opnieuw beginnen en er nog wat aan overhouden. Maar boeren doen het altijd goed in het buitenland. De opleiding in Nederland staat hoog aangeschreven.''

In dit profiel past ook de 27-jarige Michel Borst. Hij vertrekt naar het Canadese Prince Edward Island (P.E.I.) om zijn reeds opgezette bedrijf in landbouwmechanisatie en las- en constructiewerk aldaar te runnen. ,,Het is er niet zo gestresst. Als ik in Nederland wordt gebeld voor een klus dan moet je er binnen een uur zijn. Anders schelden ze je de huid vol. Op P.E.I. doen ze er niet moeilijk over als je zegt dat je pas over een paar dagen kan komen. Ik emigreer niet om rijk te worden. Ik verdien liever één gulden per uur terwijl ik het naar mijn zin heb dan honderd gulden en gestresst door het leven te gaan. De mensen zijn daar ook wat makkelijker en aardiger. De premier van het eiland is bijvoorbeeld naast die functie ook boer. Die noem je gewoon bij zijn voornaam. En ik ben ook nogal gek van grote auto's. Daar kan ik nog een beetje doorrijden, hier heb ik anderhalf uur nodig om in de stad te komen.''

De moderne reden voor agrariërs om te emigreren is de toegenomen regelgeving. De boer administreert meer dan hij boert. ,,De milieuregels bijvoorbeeld'', stelt Michel Borst. ,,Die heb je in Canada ook wel, maar zoals ze in Nederland zijn, krijg je ze daar pas over tien jaar. En als ik iemand tijdelijk in dienst wil nemen, kost het me dat in Nederland kapitalen en moet ik hem de gehele dag betalen. Zelfs als ze om twee uur al klaar zijn. In Canada zijn tijdelijke werknemers goedkoper en kan ik ze wegsturen als ze klaar zijn.''

Ook dichter bij huis zoeken agrariërs nieuwe mogelijkheden voor het bedrijf. ,,In Polen pachten veel Nederlandse boeren een bedrijf omdat de grond een stuk goedkoper is'', vertelt Jolanda Rommers. Zij begeleidt Nederlandse ondernemers in Polen. Maar niet alle boeren emigreren mee met hun bedrijf. ,,Omdat Polen makkelijk te bereizen is, zie je dat veel boeren hier een bedrijf beginnen naast hun bedrijf in Nederland. Alleen vrijgezellen gaan hier ook werkelijk wonen. Of ze hebben een Poolse vrouw of vriendin. En die jongens integreren dan vrij gemakkelijk. Voordat je het weet, ben je ergens uitgenodigd.''

Terwijl een nieuwe generatie uitvliegt, keren oudere emigranten terug naar Nederland. Bij remigratiebureau Davids worden jaarlijks gemiddeld vijfhonderd mensen het land weer in geholpen. Els Davids: ,,De meeste van onze cliënten zijn boven de 55 jaar en komen uit de traditionele landen als Australië, Nieuw Zeeland, Zuid-Afrika en Canada. Ze hebben daar een groot huis, maar als ze weer eens een keertje in Nederland zijn en de kinderen zien, begint het toch weer te trekken. Mensen besluiten vaak terug te keren als de partner overlijdt, de gezondheid achteruit gaat of als er geen auto meer gereden kan worden. In het buitenland is zelden sprake van goed geregeld openbaar vervoer.''