Ivar van Urk laat bloed stromen bij wijze van vermaak

Een blonde actrice komt op, ze loopt verweesd. Midden op de speelvloer opent ze haar mond en als een natte klonter valt haar tong eruit, bloedsporen over haar kin. Dit is niet de eerste gruweldaad in Aran en Titus of Wraak en Weerwraak van Ivar van Urk, gespeeld door Het Oranjehotel: eerder hakte een acteur - natuurlijk alles gestileerd - zijn eigen rechterhand af. Je kon het geluid van knappende pezen horen.

Regisseur Ivar van Urk maakt met Aran en Titus of Wraak en Weerwraak zijn eerste `montagevoorstelling'. Hij toont extremen van geweld; een sprankje hoop of tederheid is onvindbaar. Daartoe is de toon van de voorstelling niet geëigend. Die rücksichtlose houding van Van Urk is ook intrigerend: wat drijft een jonge regisseur tot zoveel zwartheid, samengebald in een onverbloemde grand-guignol?

In oorsprong is Aran en Titus een vondst, althans de literaire bronnen zijn dat. Van Urk heeft de moed gehad de zeventiende-eeuwer Jan Vos te herontdekken. Vos, schrijver van bloederige drama's in de stijl van Seneca, was in zijn tijd immens geliefd, veel geliefder dan Vondel. In de schouwburgen huiverde, rilde èn genoot men van zijn drakerige stukken vol krankjoreme wendingen en plots. In Aran en Titus (1641) betwisten een Romeinse en Gothische veldheer elkaar hun land, vrouwen, kinderen – met de dood als laatste woord. Dit drama is vervlochten met zijn hedendaagse tegenhanger American Psycho van de New-Yorkse schrijver Brett Easton Ellis. Hierin gaat een killer van vrouwen op sadistische wijze tekeer. De acteurs vertolken beurtelings de personages van Vos en Ellis. Hiermee is het eindeloos bloedvergieten bezegeld.

In een decor dat bestaat uit steriele restauranttafels voltrekt zich deze wraaklust. Aanvankelijk ratelen de neurotische personages uit American Psycho over niets anders dan in welk restaurant ze vanavond gaan eten, wie het houdt met wie en hoe vrouwen (zegt de ene vrouw) toch maar gauw een loden pijp tussen hun benen moeten krijgen. Dit dient allemaal geen ander doel dan de immorele onverschilligheid van deze tijd aan te klagen. Geleidelijk komt Vos' drama in zicht. De speelstijl blijft gelijk: agressief, heavy, ongenuanceerd en frontaal spelend op de zaal. Aan de tekst van Vos ligt geen diepere gedachte ten grondslag dan stromend bloed als vermaak. Van Urk heeft zijn spelers zover gekregen dat ze geen enkele terughoudendheid betonen. De Laatste Avondmaal-scène aan het slot toont oneindig geknoei met eten, het bekende ritueel: mond volstoppen enzovoort. Anti-esthetiek als provocatie.

Het blijft voor mij de vraag wat Van Urk met deze voorstelling wil zeggen. Heeft hij zich uitsluitend verlustigd aan het genre? Dat lijkt me niet, daartoe is de inzet te hoog en te ernstig. Aan de vorm, kil en koud tot op het bot, valt weinig te beleven. Opmerkelijk is de zwijgende man aan een tafeltje achteraf, iets etend dat nog het meest lijkt op zwarte soep. Halverwege begint hij ineens te spreken. Deze speler (Richard Gonlag) vertolkt de morbide wereld van American Psycho. Zijn relaas over verslaving en waanzin, over het scoren van kicks, is overweldigend, hoewel Ad Knippels als Titus in hels effectbejag niet voor hem onderdoet. Sterke scènes van die twee.

Het is jammer dat actrice Romana Vrede onder meer als Aran te snel sprak, want in haar haastige claus ligt uiteindelijk het hele `waarom' van dit gruwelkabinet besloten. Ze citeert uit Ellis: ,,Eigenlijk wil ik dat mijn pijn anderen teistert. Ik wil dat niemand ontkomt. Nieuw begrip kan uit mijn verhaal niet worden afgeleid.''

Deze woorden over ontroostbaarheid klinken, eindelijk, als het rustpunt van een Grieks koor. Hier is het Van Urk om te doen, ongenadig egoïsme aantonen: mijn pijn moet anderen teisteren, dus zaai ik dood. Maar in de regie is Aran en Titus op wrede wijze te stuurloos. De voorstelling mist suggestie en stilering, ze doodt zichzelf, uiteindelijk, door overdaad.

Voorstelling: Aran en Titus of Wraak en Weerwraak, een montagevoorstelling van Ivar van Urk door Het Oranjehotel. Tekst: Jan Vos en Brett Easton Ellis. Decor: Geert van der Velden. Kostuums: Lukas Kwant. Spelers: Ad Knippels, Nartan Meerlo, Mattijn Hartemink e.a. Gezien 12/2 Grand Theatre, Groningen. Tournee t/m 3/4. Inl.: (050) 577 27 75.