Beurs met balboekjes

Deze week wordt de Europese Antiquarenbeurs gehouden. Hoewel dat door schaarste steeds moeilijker wordt, verrast het aanbod. Er is een globe uit 1601, een incunabel uit 1485 en nog enkele kinderprenten, waarvan er ooit miljoenen waren.

In 1601 maakte Jodocus Hondius in de Amsterdamse Kalverstraat een minutieuze aardglobe. Om de verkoop te bevorderen droeg hij deze wereldbol op aan het opperbevel van de land en zeemacht der Verenigde Nederlanden. Die stonden weliswaar op voet van oorlog met de door Spanje beheerste zuidelijke Nederlanden, maar dat verhinderde Hondius niet om ook daar naar afzet te streven. Hij ging in zee met met de Antwerpse uitgever Vrients, die een nieuw etiket voor de globe drukte, ditmaal met een opdracht aan Aartshertog Albertus en diens echtgenote Isabella. Op 9 april 1603 schonk Vrients een luxueus uitgevoerde globe, met het wapenschild van Albertus, aan het vorstenpaar.

Dit presentexemplaar is van donderdag tot en met zaterdag aanstaande te zien op de Europese Antiquarenbeurs in het RAI Congrescentrum in Amsterdam. Te zien en te koop, want voor iets meer dan een half miljoen gulden doet Antiquariaat Forum het van de hand. Daarmee is dit adellijke kleinood het duurste stuk van de prestigieuze antiquarenbeurs, die nu voor de twintigste maal wordt gehouden. Ook dit jaar komen de 45 standhouders (waaronder antiquaren uit Denemarken, Duitsland, Engeland en Zwitserland) met een verrassend aanbod. Dat wordt steeds moeilijker, want het vroege topmateriaal ligt al grotendeels vast in museale collecties of bibliotheken. Toch biedt Antiquariaat Rosenthal nog een magistrale incunabel: de in 1485 te Reutlingen gedrukte editie van de Legenda Aurea, de `gulden heiligenlevens' van Jacobus de Voragine (15.500 gulden). En ook uit de zestiende eeuw zijn op deze beurs nog trouvailles voorhanden zoals, bij B.M. Israel, de openbaringen van Sinte Birgitta, in een charmante uitgave van Willem Vorsterman uit 1530 (24.500 gulden).

Maar ook wie minder te besteden heeft, kan terecht op de beurs. Antiquariaat Brabant toont drie wonderlijk mooie balboekjes uit de negentiende eeuw, en ook bij andere standhouders zijn aardige curiosa te vinden. Vanaf vijfenzestig gulden biedt Fokas Holthuis al handschriften en foto's van moderne auteurs. Schuhmacher brengt een vrijwel complete collectie eerste uitgaven van Slauerhoff, naast intrigerend drukwerk van Russische futuristen. En bij Swertz hangt een unieke sjabloondruk van Werkman, een voorstudie voor diens Artiestenbruiloft. Op het gebied van prentkunst is er nog volop aanbod. Naast topografica (waaronder een Blaeu-atlas uit 1660 bij Lemmers), fraaie kunstenaarsgrafiek en Japanse houtsneden, is het `volksgoed' dit jaar ruim vertegenwoordigd. Acanthus toont een felgekleurde populaire gravure uit circa 1680, met als thema `de vrijstersboom'. Op deze amusante volksprent staat een groep smachtende vrouwen onder een pereboom die beladen is met aantrekkelijke mannen. `Dit zijn de peeren die vrijsters begeeren,' meldt het onderschrift.

Verwante prentkunst, in ruw uitgevoerde houtsneden, brengt Van der Steur uit Haarlem. Er zijn miljoenen van deze volks- en kinderprenten in omloop geweest, maar de paradox van het populaire drukwerk wil dat er minder bewaard is naarmate er meer werd gedrukt. Een groot deel van deze houtsneden is waarschijnlijk als toiletpapier geëindigd. Niettemin brengt Van der Steur, evenals het Haagse antiquariaat Loose, een ruime hoeveelheid volksprenten. Daaronder zijn attractieve ganzeborden, kermisprenten, levenstrappen en vroeg-negentiende-eeuwse stripverhalen.

De 20ste Europese Antiquarenbeurs. 1820 febr. Do. 1621u, vr. en za. 1118u. Amsterdam, RAIcongrescentrum.