`Primakov was ooit voor inval'

Rusland herdacht gisteren hoe het zich tien jaar geleden terugtrok uit het drama-Afghanistan. Premier Primakov veroordeelde de invasie – maar hijzelf was er ooit een fervent voorstander van.

De Russische premier Jevgeni Primakov was in 1979 als lid van de Sovjet-Vredesraad een uitgesproken voorstander van de inval in Afghanistan. Dat zegt vandaag, de dag nadat Rusland het drama-Afghanistan herdacht en Primakov de Sovjet-inval veroordeelde, de Moskouse vredesactivist Tair Tairov, die destijds nauw met hem samenwerkte in de wereldvredesraad.

Gisteren zei Primakov na een kranslegging ter herdenking van de 15.000 Sovjet-soldaten die in Afghanistan zijn gesneuveld, dat de inval van de troepen ,,ondanks de atmosfeer van de Koude Oorlog voorkomen had kunnen worden''. Onder de kop ,,De oorlog die vermeden had kunnen worden', staat de krant Segodnja vanmorgen stil bij wat zij noemt ,,een van de grootste, en meest fatale fouten van de Sovjet-partijleiding''. Op 15 februari 1989, gisteren precies tien jaar geleden, trok de gehate en vernederde Veertigste Divisie zich na een bezetting van bijna tien jaar terug.

In retrospectief veroordeelde de 69-jarige Primakov gisteren de beslissing van de partijleiding, met Leonid Brezjnev aan het hoofd, om het zuidelijke buurland binnen te vallen: ,,Onze politici hebben zich niet van de beste kant laten zien. Dat kan openlijk worden gezegd'', aldus de regeringsleider op een bijeenkomst van Afghanistan-veteranen in het Kremlin.

Tairov, hoofd van de Burgerlijke Vredesassociatie in Moskou, herinnert er echter aan dat de huidige Russische premier dat gewraakte besluit indertijd actief ondersteunde. Primakov, die zijn carrière begon als een vermeend spion onder de dekmantel van het Pravda-correspondentschap in Cairo, onderhield destijds als vice-voorzitter van de Sovjet-vredesraad nauwe relaties met de wereldvredesraad in Helsinki, waar Tairov werkte. ,,Ik heb hem toen gezegd: hoe kun je dat nou doen, juist nu we een wereldwijde actie op touw zetten tegen de plaatsing van kruisrakketen?''

Tairov had de indruk dat hij naar het hem uitkwam van pet wisselde ,,omdat hij er toen al van droomde om eens minister van Buitenlandse Zaken te worden''. Het weekblad Moskovski Novosti omschrijft Primakov als een van de vier ,,toonaangevende academici die in de jaren zeventig de ideologische lijn'' van Brezjnevs buitenlandbeleid uitstippelden.

De voormalige Sovjet-leider Michail Gorbatsjov, die in 1989 de terugtocht uit Afghanistan beval, zegt in Segodnja dat in 1979 het besluit is doorgedrukt, hoewel zeven van de twaalf Politburoleden hun reserves hadden over de inval in Afghanistan. Volgens hem heeft het Kremlin geen lering getrokken uit de Afghaanse oorlog, getuige de herhaling in Tsjetsjenië tussen 1994 en 1996. Zowel in Kabul als in Grozny hebben sterk anti-Russische, islamitische rebellengroepen uiteindelijk de macht in handen gekregen.

In totaal hebben meer dan een miljoen Sovjet-militairen in Afghanistan gediend. Het grootste deel van de jaren tachtig was er een troepenmacht van honderdduizend man gestationeerd. De kostbare oorlog heeft, naar alom wordt aangenomen, bijgedragen aan de val van de Sovjet-Unie, al geven de meeste Russen de schuld aan Gorbatsjov persoonlijk.

    • Frank Westerman