Nixons Berlijnse Muur

John Ehrlichman, die zondag op 73-jarige leeftijd is overleden, was een vertrouweling van president Nixon en een van de samenzweerders in het Watergate-schandaal. Voor zijn rol in het schandaal heeft Ehrlichman anderhalf jaar in de gevangenis gezeten. Zijn reputatie is de affaire nooit meer te boven gekomen.

Vanaf het moment dat Richard Nixon in 1969 aan de macht kwam, speelde Ehrlichman een centrale rol in zijn regering: als topadviseur voor binnenlandse politiek, en later ook als hoofdrolspeler in het schandaal dat Nixon in 1974 tot aftreden zou dwingen.

Ehrlichman vormde samen met chefstaf H.R. (Bob) Haldeman een duo, dat samen een belangrijk deel van de agenda van de president kon bepalen. Ze schermden Nixon zozeer af van andere medewerkers, dat ze wel ,,de Berlijnse Muur'' werden genoemd.

Toen Nixon hen in 1973 aan de kant zette, in een poging om zijn eigen huid te redden, zou hij hen tijdens een onbedaarlijke huilbui hebben gezegd: ,,Het is alsof ik mijn armen afsnijd.'' Tegen de tijd Ehrlichman berecht was en de gevangenis indraaide, eind 1976, had de nieuwe president Gerald Ford al gratie verleend aan Nixon, die inmiddels hard bezig was aan het herstel van zijn reputatie.

Ehrlichman was veroordeeld voor samenzwering, obstructie van de rechtsgang en meineed, in verband met de pogingen van het Witte Huis om de inbraak in het hoofdkwartier van de Democratische partij, die in 1972 het begin vormde van het Watergate-schandaal, in de doofpot te stoppen. Ook werd hij schuldig bevonden aan betrokkenheid bij een eerdere inbraak bij de psychiater van Daniel Elsberg om over deze tegenstander van de Vietnam-oorlog belastend materiaal te vinden.

Ehrlichman was in het Witte Huis een zakelijke manager en een strijdlustige verdediger van zijn president. Tijdens de hoorzittingen over het Watergate-schandaal in de Senaat maakte hij een agressieve indruk, wat zijn imago geen goed deed. Hij heeft altijd betreurd dat zijn rol in Watergate overschaduwd heeft dat hij in de regering een cruciale rol speelde bij onder meer het opzetten van een milieupolitiek.

Na zijn gevangenisstraf begon Ehrlichman een leven als schrijver. Behalve zijn memoires Witness to Power schreef hij ook romans. Het Amerikaanse politieke idioom heeft hij verrijkt met een bijzonder beeldende uitdrukking voor iemand aan zijn lot over laten: hem ,,langzaam, langzaam laten bungelen in de wind'' (,,twisting slowly, slowly in the wind''). Terugkijkend op het schandaal heeft hij verklaard: ,,Ik deed afstand van mijn vermogen om moreel te oordelen.'' Een overdreven plichtsgevoel zou hem tot medeplichtige in Watergate hebben gemaakt.