Nigeriaanse carrousel komt uit bij veteraan

De politieke partijen in Nigeria hebben hun kandidaten voor de presidentsverkiezingen aangewezen. Een evenwichtsoefening tussen tribale, regionale en religieuze belangen, waarbij een oud-generaal de beste papieren lijkt te hebben om de nieuwe burgerreging te leiden.

De Nigeriaanse politiek is een onoverzichtelijk schaakspel waarbij tribale, regionale en religieuze tegenstellingen en persoonlijkheden de doorslag geven. De drie politieke partijen moesten al deze factoren in overweging nemen bij het kiezen van hun kandidaten voor de komende presidentsverkiezingen op 27 februari. Tot het allerlaatste moment stelden de twee grootste partijen – de Democratische Volkspartij (PDP) en de Algehele Volkspartij (APP) – hun keuzes uit. Eerst wilden ze weten welke kandidaten de andere partij ging aanwijzen. Toen de twee partijen afgelopen weekeinde uiteindelijk tegelijkertijd hun conventies organiseerden, hielden ze de uitslag van de stemming zolang mogelijk geheim om de rivaliserende partij niet de kans te geven haar keuze aan te passen.

Vóór de onafhankelijkheid in 1960 bestond Nigeria niet als natie. De Britse kolonisten hadden drie regio's gevormd in wat nu Nigeria heet, die ze gescheiden bestuurden. Na 1960 bleven deze bestaan met ieder een sterke autonomie: het Yoruba-volk in het zuidwesten, de Igbo's in het zuidoosten en de Hausa-Fulani in het islamitische noorden. Na de eerste militaire staatsgreep in 1966 concentreerde het leger zijn macht in een sterk gecentraliseerde regering.

De mislukte poging van de Igbo's eind jaren zestig om de onafhankelijke staat Biafra te stichten, noopte de militairen tot meer decentralisatie. Hoewel het land inmiddels is onderverdeeld in 36 deelstaten, bleef het overgrote deel van de macht geconcentreerd in de federale hoofdstad Abuya. Elke grote stam telt meer zielen dan alle Nederlanders tezamen en iedere tribale groep heeft voldoende cohesie en natuurlijke hulpbronnen om een onafhankelijke staat te kunnen vormen. Ook een kleinere groep als de Ijaw telt al 12 miljoen mensen. Eén ding hebben alle stammen gemeen: ze streven naar controle over de centrale macht en de nationale inkomsten.

Over twee zaken bestaat aan de vooravond van de verkiezingen geen twijfel bij de meeste Nigerianen: het leger moet de macht overdragen en het is de beurt aan een zuiderling om president te worden. Alle presidenten tot nu toe, behalve Olusegun Obasanjo, kwamen uit het noorden. Toen in 1993 de zuidwestelijke Yoruba Moshood Abiola de verkiezingen won maar de uitslag werd geannuleerd door de noordelijke president Babangida, en Abiola vervolgens vorig jaar in gevangenschap overleed, balanceerde Yoruba-land aan de rand van een burgeroorlog. Om dit gevaar te keren leeft een wijdverspreid gevoel dat dit keer een Yoruba president moet worden.

De zuidoostelijke Igbo's stellen dat zij sinds de Biafra-oorlog lang genoeg zijn gemarginaliseerd en dat het hún beurt is. Dan zijn er nog eens de zuidelijke minderheidsgroepen als de Ijaw en de Ogoni, wier argument luidt dat in hun regio's de olie wordt gewonnen en zij dus ook aanspraak mogen maken op de politieke macht.

De strategen van de politieke partijen moesten al deze aspecten in ogenschouw nemen, complexe rekensommen maken, gebaseerd op de numerieke sterkte van alle 250 stammen in het land, om vervolgens de kandidaten met de beste kansen op het presidentschap en vice-presidentschap bepalen. Bij de Algehele Volkspartij (APP) en de derde partij van het land, de Alliantie voor Democratie (AD), waren de overwegingen nog moeilijker want die twee partijen hebben een principeakkoord gesloten om gezamenlijk de verkiezingen in te gaan. De AD is een Yoruba-partij, terwijl in de andere twee partijen, de PDP en de APP, vertegenwoordigers van alle stammen zitten.

De machtsstrijd binnen de partijen ging de afgelopen tijd gepaard met grote ruzies en moddergevechten op televisie en radio en in advertenties in kranten. Enkele woedende APP-leden zetten eerder deze maand de leiders van hun partij af, waarna de voorzitter naar de rechter stapte. Zó hoog liepen de ruzies op dat in Nigeria de vrees groeit voor militair ingrijpen. Zolang president Abdulsalam Abubakar zijn generaals met forse geldbedragen tevreden houdt, lijkt zo'n staatsgreep onwaarschijnlijk. Maar het is ironisch dat nog vóór het leger de macht heeft overgedragen, er al geruchten de ronde doen over een coup, uit onvrede over het bekvechten door de burgerpolitici.

De PDP heeft gewed op de gepensioneerde generaal en ex-president Obasanjo. In de visie van menig Westerse diplomaat biedt hij de beste kansen voor de gevaarlijke periode die Nigeria na de machtsoverdracht in mei te wachten staat. Als ex-militair beschikt hij over goede contacten in de strijdkrachten om ontevreden militairen onder controle te houden. Zijn tegenstanders binnen en buiten de PDP keren dit argument om. ,,Eens een soldaat, altijd een soldaat', scandeerden zijn rivalen op de PDP-conventie in Jos afgelopen weekeinde. ,,Obasanjo's kandidatuur behelst een complot van het leger om aan de macht te blijven', vertelde op de PDP-conventie een boze aanhanger van Alex Ekwueme, de belangrijkste tegenkandidaat van de generaal b.d..

Obasanjo's supporters werpen tegen dat in alle drie de partijen ex-militairen een rol spelen. ,,Obasanjo droeg in 1979 vrijwillig de macht over aan een burgerregering', aldus een campagneleider, ,,en hij sprak zich sindsdien altijd uit tegen militair bestuur'.

Hoewel Obasanjo een Yoruba is, slaagde hij er bij de verkiezingen voor gemeenteraden en deelstaatparlementen in december en januari niet in de zege voor de PDP te behalen in zijn eigen Yoruba-land. Vrijwel alle stemmen gingen daar naar de AD. Zijn tegenstanders gebruiken dit tegen hem terwijl zijn aanhangers het juist als een winstpunt presenteren. ,,Obasanjo blijkt de enige niet aan zijn stam gebonden presidentskandidaat, hij geniet overal en vooral in het noorden steun', betoogt zijn campagneleider. In het zuidoostelijke Igbo-land daarentegen zal de generaal hard moeten vechten om stemmen te vergaren, mede omdat hij de Igbo-kandidaat Ekwueme versloeg op de PDP-conventie in Jos. De Igbo's kunnen de rol die Obasanjo aan de zijde van het regeringsleger speelde in de Biafra-oorlog niet gemakkelijk vergeten. Dát verklaart waarom de rivaliserende Algehele Volkspartij (APP) zondagavond geheel onverwachts de Igbo Ogbonnayo Onu aanwees als haar kandidaat, toen de partij lucht kreeg van Obasanjo's populariteit onder de gedelegeerden op de PDP-conventie in Jos. Onu's kandidatuur werd overigens 24 uur later weer ingetrokken na de bekrachtiging in Abuya, gisteravond, van het electorale pact met de Alliantie voor Democratie. APP en AD gaan nu samen de verkiezingen in met de Yoruba Olu Falae als presidentskandidaat.

Het gebrek aan eenheid in Afrika's volkrijkste natie met 108 miljoen inwoners verklaart de soms krankzinnige intriges van de politici om op nationaal niveau aan de macht te komen. Volgens voorspellingen heeft de PDP met de benoeming van Obasanjo de juiste berekeningen gemaakt en zal een gepensioneerde generaal Nigeria's nieuwe burgerpresident worden.

Correctie:

In het kader bij het artikel Nigeriaanse carrousel komt uit bij veteraan (in

de krant van dinsdag 16 februari, pagina 4) staat onder het kopje politieke

geschiedenis: 1996 Overlijden Abiola in gevangenschap. Dit moet zijn: 1998.

    • Koert Lindijer