Hoogbouw bij stadscentum Hoorn: dissonant of een markant bolwerk

De voorgenomen bouw van een bijna dertig meter hoog appartementencomplex in Hoorn roept veel weerstand op bij de bevolking van het oude VOC-stadje aan de boorden van het IJsselmeer.

Een naargeestig monstrum en een dissonant voor de historische binnenstad of een architectonisch, hedendaags markant bolwerk? Hoorn is verdeeld over de voorgenomen bouw van een bijna dertig meter hoog, schuin aflopend appartementencomplex aan de Karperkuil, een oude haven annex bedrijventerrein bij de oude binnenstad. Met uitzondering van GroenLinks heeft de gemeenteraad ingestemd met het plan waarbij de Binnenluiendijk in dit karakteristieke deel van Hoorn wordt verlegd om de aanwezige vijver te vergroten. De woontoren, ontworpen door architect A. van Herk, komt deels in de vijver te rusten en moet kapitaalkrachtige kopers lokken met het uitzicht op het IJsselmeer.

Hoorn groeit. De bevolking van de oude VOC-stad nam in twintig jaar toe van 15.000 tot 63.500 inwoners. De vraag naar duurdere koopwoningen bij het centrum is groot, zegt wethouder G. van der Meer (ruimtelijke ordening). Vijf architecten maakten plannen voor de bouw van in totaal 250 nieuwe huur- en koopwoningen. De wethouder geeft toe dat het schuin aflopende pand van Van Herk weliswaar ,,vrij fors'' is, maar toch past bij de historische contouren en schaal van Hoorn. Naar zijn smaak moet de woontoren worden gezien als een moderne fortificatie die de stad een markant herkenningspunt oplevert. Van der Meer: ,,In de zeventiende eeuw stond op deze plek een bastion. Die oude vorm van de verdedigingslinie komt terug in dit ontwerp.''

De welstandscommissie, die het ontwerp op enkele punten na goedkeurde, sprak van een gebouw dat ,,zowel afstotend als aantrekkend werkt''. De woontoren wordt vergeleken met ,,een gestrand schip'' en zou als ,,beeld'' geschikt zijn in de oudste haven van Hoorn. Projectleider R. van Drongelen spreekt van ,,vernieuwende architectuur'' die past in het, overigens beschermde, stadsgezicht met zijn karakteristieke vijftiende eeuwse Hoofdtoren.

Daar denken de tegenstanders, onder meer de Vereniging tot Behoud van het IJsselmeer, de Noord-Hollandse Milieufederatie, de Bond Heemschut, de Koninklijke Vereniging van Toerzeilers en de Stichting Behoud Hoornse Binnenstad, bepaald anders over.

Drie jaar geleden verzamelden de toenmalige actievoerders van het `Komitee Woontorens NEE' 20.000 handtekeningen tegen de bouw van drie 30 en 50 meter hoge woontorens op het Vissereiland aan de rand van het IJsselmeer.

Onder druk van de bevolking werden deze plannen vervolgens afgeblazen. K. Broers van het toenmalige actiecomité en thans voorzitter van de Stichting Behoud Hoornse binnenstad is verbijsterd dat de gemeente nu opnieuw instemt met de bouw van een woontoren die de contouren van de stad in zijn ogen ,,onherstelbaar'' zal verminken. Het bouwsel wordt in de volksmond al spottend ,,skischans'' en ,,omgekeerde patatzak''genoemd. Broers: ,,Het enige positieve is dat het ding is omgedonderd''. Naar zijn stellige overtuiging hoort het bouwwerk met zijn bijna dertig meter hoge glazen voorgevel niet thuis in een ,,kleinschalige historische binnenstad''. Hij wijst op de nota `Bouwen en Binnenstad' van de gemeente uit 1992. Daarin staat dat nieuwe bouwwerken bij het stadscentrum zich moeten voegen naar ,,de aard, sfeer, maat en schaal van de oude binnenstad.'' Broers: ,,Dat betekent dat je bescheiden moet zijn met je bouwsels, maar aan die nota wordt het gemeentebestuur niet graag herinnerd.''

Door het weerkaatsende licht zal het gebouw tot op grote afstand vanaf het IJsselmeer te zien zijn, weet Broers. Hij vreest dat waterrecreanten die het pittoreske haventje in de zomermaanden aandoen, dusdanig zullen worden afgeschrikt door de kolos dat ze de stad zullen mijden. ,,Daardoor zal Hoorn ook economische schade lijden. Want de 600.000 toeristen die hier elke zomer komen, besteden samen gemiddeld tussen de vijftig en zestig miljoen gulden. Ik weet niet hoe ik ze moet uitleggen dat de woontorens ons bespaard zijn gebleven, maar dat we nu opnieuw met een wangedrocht zitten opgescheept.'' A.W. de Ruyter van Steveninck van de Nederlandse Vereniging van Toerzeilers deelt Broers' zorg. Hij vreest dat ,,deze grote, rare puist'' het silhouet van de stad zal ,,verzieken''. ,,De charme van Hoorn is zijn kleine haven met zijn historische Hoofdtoren. Maar dit gebouw slaat alles dood.''

Broers hekelt de toepassing door de gemeente van de artikel 19-procedure van de Wet ruimtelijke ordening. Daardoor zijn de mogelijkheden tot het indienen van bezwaren, in vergelijking met de tijdrovender bestemmingsplanprocedure, beperkt. De bewuste procedure wordt vaak toegepast als er spoedeisende redenen zijn, maar Broers kan die niet ontdekken in ,,het handhaven c.q. versterken van de woonfunctie in de binnenstad''. ,,Alles gaat nu in een sneltreinvaart om vertragingen te voorkomen.''

De Stichting is een grote bezwaarschriftenactie gestart tegen de bouwvergunning, die de gemeente enkele maanden geleden heeft verstrekt. In korte tijd werden er meer dan 2500 bezwaren verzameld, die gisteren zijn aangeboden aan wethouder Van der Meer. Als de bezwaren worden afgewezen en de bouw toch begint, stapt Broers naar de bestuursrechter in Alkmaar met het verzoek de bouw te schorsen.

Wethouder Van der Meer meent echter dat weinig de bouw meer in de weg kan staan. ,,We hebben een verklaring van geen bezwaar van de provincie, de Rijksdienst voor Monumentenzorg gaat akkoord en de welstandscommissie is lovend.'' De bezwaren van de tegenstanders noemt hij ,,overdreven.'' ,,Het is een gewaagd ontwerp, dus het zal misschien even wennen zijn. En of iets mooi of lelijk is, blijft een kwestie van smaak.''