Ultra-orthodoxen bidden om een joodse staat

In Jeruzalem demonstreerden gisteren zo'n 250.000 joden tegen het Hooggerechtshof en daarmee tegen de seculiere democratie. `Israel moet een joodse staat worden!'

,,In Israel worden alle rechters aangewezen door één man: de opperrechter. En die man is tegen ons!'' Ultra-orthodoxe joden praten nooit tegen vreemden over wat hen bezighoudt. Maar gisteren, toen ze met circa 250.000 man een protestgebed hielden tegen het Hooggerechtshof in Jeruzalem, was alles anders. Terwijl rabbijnen de zee van zwarte hoeden en baarden aan het eind van Jaffa Street voorgingen in gebed, klaagde Mordechai Lerner (37), een Talmud-student die normaal enkel met andere ultra-orthodoxen van gedachten wisselt, tegen wie het maar horen wilde over het ,,partijdige'' rechtssysteem in Israel. ,,Israel heeft geen grondwet,'' riep hij boven het lawaai van de luidsprekers uit, de ogen opengesperd van boosheid. ,,Dus de rechter maakt de wetten. En al die wetten zijn bedoeld om ons religieuzen eronder te houden. Opperrechter Aharon Barak regeert dit land. Wij pikken het niet meer!''

Lerner was al vroeg uit Bnei Brak gekomen, bij Tel Aviv, voor wat veel Israeliërs bestempelden als ,,de nieuwste slag in onze cultuurstrijd''. Volgens Lerner moet Israel een ,,joodse staat worden, niet zomaar een staat voor de joden. Religieuze wetten moeten de staat regeren. Het openbare leven moet religieus zijn.''

500 meter verderop, op afstand gehouden door 2.000 man politie, demonstreerden 40.000 seculiere Israeliërs voor het behoud van het soort staat dat ze nu hebben: geregeerd door een rechtssysteem dat niet noodzakelijkerwijs religieus is. De ultra-orthodoxen baden, huilden en dansten in trance met een intensiteit die de grond deed sidderen – mannen en vrouwen zorgvuldig gescheiden. De seculieren hadden Israelische vlaggen, aten suikerspinnen en hadden stickers op hun naar orthodoxe maatstaven ,,zondig onblote lijven'' geplakt als ,,Bevrijd het volk van religieuze pressie''.

Hoog tussen de twee demonstraties in, de een haast heilig en de ander bijna carnavalesk, torende het Hooggerechtshof, in het niemandsland waar seculieren en religieuzen elkaar – net als in het dagelijks leven – gisteren weer niet ontmoetten.

Het Hof is de inzet van de laatste controverse tussen deze twee extremen in de Israelische samenleving. Voor de ultra-orthodoxen is het een bastion van de seculiere elite, dat ,,enkel antireligieuze uitspraken doet''.

Voor seculieren is het Hof een van de weinige instituties die niet buigen voor de formidabele politieke macht die de ultra-orthodoxe gemeenschap is gaan vormen.

,,Wij zijn democraten'', zei Mark, een 25-jarige yeshiva-student. En wijzend naar de seculiere demonstratie: ,,Zij zijn dictators.''

Hij deelde lijsten uit met recente uitspraken van het Hof die hij discriminerend vindt: dat ultra-orthodoxen net als seculieren in het leger moeten; dat een vader zijn kind dat door zijn seculiere ex-vrouw wordt opgevoed, niet naar een religieuze school mag sturen; dat winkelcentra open mogen blijven op sabbat; dat ook de als `gematigd' beschouwde hervormingsgezinde en conservatieve rabbi's mogen bepalen wie jood is, of mag worden. ,,De Knesset, ons parlement, moet die beslissingen nemen'', vindt Mark. ,,In de Knesset zijn wij vertegenwoordigd. In plaats daarvan spreken rechters zich hierover uit. Er is geenéén orthodoxe rechter. Dat is ondemocratisch.''

Dat veel Knesset-leden zich niet over religieuze zaken uitspreken uit angst om zich de toorn van de religieuzen op de hals te halen, zeker vlak voor de verkiezingen, en dat daarom vele lopende zaken naar het Hof worden verwezen, noemde Mark ,,onzin. Het Hof eigent zich die zaken zèlf toe.'' Een vriend van hem voegde daaraan toe: ,,De seculieren vinden dat wij ons overal mee bemoeien. Maar toen travestiet Dana International het Eurovisie Songfestival won, hielden we toch onze mond? We willen alleen dat zij onze stem horen als het om bekering, huwelijken en begrafenissen gaat. Maar wat beslissen ze? Dat niet-joodse begrafenissen legaal moeten worden in Israel!''

Volgens Ruth Mizrahi, een oudere vrouw die zomaar tussen de mannen liep, zijn ,,joden die de Tora gehoorzamen de enige echte joden. Ik ben niet orthodox, wel religieus. Als je joods bent, ben je religieus. Waarom komen die seculieren naar Israel? Ze zijn aan de drugs. Dieven, moordenaars, homoseksuelen!'' Dat een van Israels prominente rabbijnen, Ovadia Yosef, opperrechter Barak onlangs een ,,vijand van de joden'' noemde, vonden velen ver gaan. ,,De rabbi,'' zei Mordechai Lerner, ,,zegt soms rare dingen. Maar hij zegt wat wij denken. Barak noemde ons `luizen' en wil een systeem vinden om de ultra-ortodoxen buitenspel te zetten. Nu wil Barak de rabbijn aanklagen wegens smaad. Ziet u: Israeliërs kunnen alles zeggen, behalve orthodoxen.''

Angst voor de `andere kant' zat er ook bij de seculiere demonstratie goed in. Hoewel advocaat Eran Lev uit Tel Aviv toegaf dat er inderdaad geen enkele ultra-orthodoxe rechter zitting heeft in het Hooggerechtshof, zei hij: ,,Maar zo iemand hoort daar ook niet. Liberalen zijn de enigen die uitspraak kunnen doen in een conflict tussen orthodoxen en seculieren. Orthodoxen baseren zich op de religieuze wet, liberalen op de wet van de staat Israel.'' Als voorbeeld van de `neutraliteit' van het Hof noemde hij uitspraken die in het voordeel van de ultra-orthodoxen uitvielen. ,,Dat Bar-Illan Street op sabbat deels is gesloten, bijvoorbeeld.''

Op de lege stoep tussen de demonstraties hield Meir, in jeans en met kippa, een foto omhoog van een orthodox en een seculier, gearmd. ,,Beide partijen hebben gelijk en ongelijk.'' Hij maakt deel uit van de grote `grijze zone' in Israel: gelovigen, die zowel de staatswetten als de religieuze wetten kunnen respecteren. Maar hoe moeilijk het is om een compromis te vinden, bleek wel uit het feit dat die ambivalente middenmoot gisteren goeddeels thuisbleef. Meirs enige publiek was de politie.