Waas

`Going over the top' was de definitieve ervaring in de Eerste Wereldoorlog. De offensieven waren vastgelopen, de soldaten begonnen hun schuttersputjes met elkaar te verbinden en zo ontstond binnen enkele maanden een enorm stelsel van modderige schuilholen en loopgraven. Maar regelmatig moesten de soldaten daar toch weer uit voor een stormaanval: `Over the top, boys, come on, over the top.' Voor de BBC vertelden de laatste veteranen hoe dat ging. Tommy Gay (101): ,,Ik hoorde de kogels om mijn oren fluiten, ping, ping, ping, en ik kon alleen maar denken: wat een wonder dat ze me missen. Samen met mijn beste kameraad ging ik over de top, maar daarna heb ik hem nooit meer gezien.'' Arthur Wagstaff (101): ,,Je ging hè, het was je plicht, je had ervoor getekend.'' In november 1914 waren al 100.000 man bij Ieper gevallen. Daarna zouden nog eens 400.000 volgen.

Een vriend vond ooit op een rommelmarkt een pasteltekening van een volstrekt kaal landschap, met op de achtergrond een klein torentje en op de voorgrond een paar halfbevroren plassen en wat prikkeldraad. Er is geen levend wezen te zien, maar wel ligt er een soort waas over de tekening die suggereert dat er iets heel ingrijpends is gebeurd. Tegelijk is er ook een stil licht, bijna als op de eerste scheppingsdag. Daaronder: Février 1917, Pervijze, G.R.

Waar heeft G.R. dit getekend? Mijn vriend gaat een dag mee, en het vreemde is dat we de plek heel snel terugvinden, aan de verlaten spoorlijn Diksmuide-Nieuwpoort. Het beeld lijkt bijna onveranderd. Het sneeuwt, en over het land hangt nog steeds diezelfde stille waas.

    • Geert Mak