Hollands Dagboek: Albert Martens

Albert Martens (49) werkt sinds 1985 bij Ikea, waar hij in 1994 lid van de directie werd. Martens, die getrouwd is en drie kinderen van 19 en 17 heeft, ging vorige week met veertig collega's naar India om daar arbeidsomstandigheden te onderzoeken. Hoe moet je al die ouders er van overtuigen dat kinderen naar school moeten gaan? Verantwoorde handel is beter dan alleen maar hulp geven

Woensdag 3 februari

Afgelopen nacht laat aangekomen in Delhi. Samen met veertig collega's uit diverse landen bezoek ik India. Ons doel is om meer kennis en inzicht te krijgen in wat het betekent om zaken te doen met een land als India.

De eerste ochtend in India ontmoet ik tijdens het ontbijt veel mensen waarmee ik vroeger heb samengewerkt.

Omdat het officiële programma tegen de avond start, hebben we gelegenheid om wat eerste indrukken van Delhi op te doen.

Met enkele collega's bezoek ik het centrum. Elke keer als we bij een verkeerslicht stoppen, tikken bedelende kinderen op de autoramen. Ik vind dit schokkend en weet niet goed hoe hiermee om te gaan. Op de markt wordt mij steeds gevraagd iets te kopen. Het is er zo druk dat ik een wat onveilig gevoel krijg. We bezoeken nog een klein warenhuis waar textiel en zilver wordt verkocht. Op weg terug naar het hotel valt op hoe druk het in Delhi is. De wegen zijn slecht en smerig. Overal ligt afval en de koeien lopen er vrij rond. Naast het hotel ligt een sloppenwijk. Het is een grote tegenstelling om zelf in een goed verzorgd hotel te zitten, terwijl buiten mensen op straat moeten leven.

Hoewel ik op tv beelden heb gezien is de werkelijkheid veel erger. Iets in me zegt dat ik hiervan geen foto's mag maken. Aan tafel merk ik dat de anderen soortgelijke ervaringen hebben opgedaan.

Donderdag

Vandaag begonnen met een presentatie over India. Zowel de historie als ook de religies en cultuur zijn aan de orde geweest. Het is ongelofelijk dat in dit land bijna één miljard mensen leven en dat er elke maand twee miljoen bijkomen. Verder kan vijftig procent niet lezen.

Het lijkt me uiterst moeilijk in deze maatschappelijke situatie iets te veranderen. Hoe moet je al die ouders bereiken om ze er van te overtuigen dat kinderarbeid niet kan en dat kinderen naar school moeten gaan?

Een hindoestaanse vrouw vertelt ons meer over de verschillende religies en culturen. Het kastensysteem zorgt ook voor grote ongelijkheid onder de bevolking.

Vanmiddag zijn we bij een leverancier van speelgoeddieren geweest. Het is een bedrijf waar duizend mensen werken. De fabriek is schoon en de verlichting is in orde. Volgens een van onze inkopers is deze fabriek een goed voorbeeld van hoe het kan. Naar onze Nederlandse maatstaven kan er nog wel wat worden verbeterd. Ik vraag me wel af wat er met al die mensen gebeurt als de productie wordt geautomatiseerd.

We bezoeken nog een Sikh-tempel, waar we op blote voeten en met bedekt hoofd mogen rondkijken. De avond besteden we aan de kennismaking met de mensen van de inkoopafdeling.

Vrijdag

Het vliegtuig naar Varanasi, één van de oudste steden ter wereld, heeft een vertraging van drie uur.

Sören Björk verzorgt een presentatie over de regio Uttar Pradesh. Het is een van de armste regio's van India. Vanmiddag is het thema kinderarbeid aan de orde geweest. De Indiase regering is tegen kinderarbeid. Wel merk je in gesprekken met Indiërs dat ze zich afvragen waarom wij in de Westerse wereld dit thema zoveel aandacht geven. Zij zijn van mening dat de problemen met betrekking tot de infrastructuur, de armoede en de heersende corruptie minstens zo groot zijn. Toch blijf ik overtuigd dat kinderarbeid niet acceptabel is. Ik vind dat Ikea's beleid om geen kinderarbeid te accepteren, het enige juiste is. We zullen ons blijven inspannen om kinderarbeid te voorkomen. Maar in dit immense land met een traditie van kinderarbeid kunnen wij geen honderd procent garantie geven.

Vanavond zijn we naar een textielshowroom geweest in het centrum van Varanasi. De weg er naar toe was een grote belevenis. Er waren duizenden mensen op straat. Ik had het gevoel alsof er ergens een catastrofe was gebeurd en iedereen weg wilde. Je moet er zijn geweest om dit te begrijpen. Ik kom deze avond moeilijk in slaap. Beelden van armoede en de ongelofelijke hoeveelheden mensen spelen door m'n hoofd.

Zaterdag

We gaan op bezoek bij leveranciers. We rijden via een zeer drukke weg waarbij iedereen probeert in te halen. De claxon wordt voortdurend gebruikt om voetgangers te manen aan de kant te gaan. Het verzoek aan de Indiase chauffeur om de snelheid wat aan te passen helpt niet.

Onderweg komen we door vele kleine dorpjes waarbij het steeds lijkt dat iedereen zoveel mogelijk aan de doorgaande weg wil wonen. Sommige dorpen hebben kleine verhogingen in de weg aangebracht zodat automobilisten langzamer rijden. In veel dorpen is er geen verharde weg en als het regent is het er een grote modderpoel. Als we bij een weverij stoppen loopt het halve dorp uit om te zien wat we komen doen. Ik let met name op de werkomstandigheden en kijk naar de leeftijd van de wevers.

Hoewel de werkomstandigheden redelijk zijn kan er veel verbeterd worden. Bij de leveranciers die voor ons werken heb ik geen kinderen zien werken. Ik heb veel waardering voor de grote deskundigheid waarmee wevers de diverse patronen in het tapijt weven. We bezoeken een grote spinnerij waar ook Nederlandse wol wordt verwerkt.

Vanmiddag hebben we een aantal scholen bezocht. De meeste leerlingen krijgen buiten les. In de hoogste klas zaten maar weinig leerlingen. Op de terugweg naar Varanasi sta ik doodsangsten uit. Ik besluit om zo'n rit nooit weer te maken.

Ik bel nog even met thuis en Margriet vraagt me of ik ook al veel kinderen heb gezien die niet naar school gaan. Ik bevestig dit en vraag me tegelijkertijd af wat de toekomst van een kind in India is.

Zondag

Na een slechte nachtrust om 5 uur op. Ik heb wat verkeerds gegeten. De meegebrachte pillen werken. Om half 6 vertrekken we met de bus naar de rivier de Ganges.

Onderweg merk je hoe smerig deze stad is. Er wordt niets schoongemaakt en er hangt een aparte sfeer in de vaak nauwe straten. Veel mensen lopen te bedelen en ik ben zeer ontdaan als leprapatiënten me om geld vragen. Mensen leven hier op de bodem van het bestaan.

Met een grote roeiboot maken we een tocht over de Ganges. Er zijn meerdere plekken waar crematies worden verzorgd. We bezoeken nog de Gouden Tempel en lopen weer terug. De armoede die ik zie is zo groot dat ik het gevoel heb dat het geloof van een hindoe in reïncarnatie het enige is wat ze hebben.

Na 's middags nog een weverij te hebben bezocht en een discussie over de ervaringen tot nu toe, gaan we terug naar Delhi. Het vliegtuig is weer te laat. Tijd is een apart begrip in India. Geduld is heel belangrijk. Een gezegde hier is: `Time is coming, so relax'.

Maandag

Vandaag heb ik geluisterd naar twee interessante lezingen. De eerste was van mevrouw Neera Burra. Zij houdt zich veel bezig met het lot van de kinderen. Ze liet met behulp van dia's zien dat er kinderen in diverse sectoren werken. In 95 procent gaat het hier om producten die voor binnenlands gebruik zijn. In groepen discussiëren we over de rol die Ikea kan spelen. Als werkgever hebben we grote invloed om de leveranciers te overtuigen dat zaken verbeterd kunnen worden. Bewustwording is uiterst belangrijk om iets te veranderen. Ik ben het eens met de stelling dat betrokkenheid met de problemen in India een absolute voorwaarde is om zaken te doen. Verantwoorde handel is beter dan alleen maar hulp geven.

De tweede spreekster vandaag is Nandana Reddy. Zij geeft aan dat we het probleem van kinderarbeid niet oplossen met alleen het verbieden er van. Er moet veel energie worden gestopt in het overtuigen van ouders dat alleen wanneer kinderen onderwijs volgen, ze later in staat zullen zijn om een beter bestaan op te bouwen. Het schoolsysteem zal ook meer rekening moeten houden met het combineren van onderwijs met bepaalde taken thuis. Gedwongen scholing heeft tot nu toe weinig veranderd.

Ik vraag me af hoe je het onderwijs verbetert als leraren zo goed worden betaald dat ze `sub-leraren' hebben die les geven en zelf een andere baan erbij nemen. En op dit moment vlak voor de examens staken ze voor meer salaris.

Dinsdag

Vandaag de laatste dag in India. Ik zit vol met indrukken en zal zeker een tijd nodig hebben om dit te verwerken. Ik merk aan het ontbijt dat iedereen zin heeft om weer naar huis te gaan. Onze laatste spreker is de vroegere ambassadeur van India in Nederland, de heer Rasgotna. Hij geeft een uiteenzetting over de economische en politieke situatie. Uit zijn verhaal blijkt opnieuw hoe onmachtig de politiek is om de grote problemen van het land aan te pakken. Het gaat hier om de slechte infrastructuur, het onderwijsbeleid, de armoede en de corruptie. Ik heb de indruk dat de politiek in India niet echt geïnteresseerd is om de problemen op te lossen. Het afschaffen van subsidies voor de rijkere boeren is teruggedraaid omdat het stemmen ging kosten voor de herverkiezing. Het blijkt ook dat de statistieken die de overheid verstrekt vaak niet volledig zijn.

Vanmiddag ben ik nog wat inkopen gaan doen. We sluiten de reis af met een diner en om 11 uur vertrek ik samen met collega Mats naar het vliegveld. Ik hoop dat we er op tijd aankomen, want ik heb echt zin om naar huis te gaan.

Woensdag 10 februari

We zijn keurig op schema met de KLM vertrokken richting Amsterdam. Het is zo'n negen uur vliegen en het toestel zit vol. Ik ben klaar wakker, ondanks dat ik volgens Indiase tijd zou moeten slapen. Ik denk na over de reis en over hoe ik de opgedane ervaringen verder kan doorgeven. Ik heb in elk geval ervaren dat als je wat over India wilt zeggen, je er eigenlijk moet zijn geweest. Als je met eigen ogen hebt gezien hoe mensen leven en wat hun waarden en normen zijn dan word je voorzichtiger om een oordeel te geven. Veel van hun problemen komen voort uit de vijfduizend jaar historie.

Mijn standpunt met betrekking tot kinderarbeid is nog steeds hetzelfde, maar ik ben er zeker van dat ik vaker zal proberen om de problematiek te bekijken vanuit het gezichtspunt van de Indiërs. Ik ben er ook van overtuigd dat export heel belangrijk is voor dit land. Ik lees in de Volkskrant dat een onderzoek in Delhi heeft aangetoond dat volwassenen en kinderen een veel te hoog percentage lood in hun bloed hebben en dat dit de hersenen aantast. Ik kan me dat goed voorstellen. De milieuproblematiek is heel groot, zowel in de stad als op het platteland.

Ik beschouw deze reis als zeer nuttig en ben blij dat ik deze mogelijkheid had om te gaan, maar aan de andere kant was het absoluut geen prettige reis, daarvoor is de ellende te groot. De cultuurshock heb ik gekregen. Ondertussen dwalen mijn gedachten af naar de volgende week wanneer we op wintersport gaan. Het is precies zes uur als we op Schiphol landen en de wereld ziet er wit uit. De tegenstellingen zijn zo wel erg groot.