Geen operatie voor `jonge mongooltjes'

Kleine Bertus van Vuuren uit Roodepoort werd geboren met het downsyndroom en gebrekkig functionerende hartkleppen. Het hartprobleem zou verholpen kunnen worden, ware het niet dat de staatsziekenhuizen in Johannesburg zeiden geen operaties op `jonge mongooltjes' te verrichten. Desperaat wendden de ouders zich tot privéklinieken, maar daar zou men 60.000 rand (bijna 20.000 gulden) moeten betalen. Dat hadden de Van Vuurens niet.

Bertus sr. en zijn vrouw Adéle konden het na de geboorte van hun geestelijk en lichamelijk gehandicapte zoontje niet over hun hart verkrijgen hem geen kans op leven te geven. Op foto's die de kranten publiceerden stond een lachend kind met vader en moeder, downsyndroom was niet iets waarvoor de Van Vuurens zich wilden schamen, hun kind verdiende een operatie vonden ze. Kinderen tot zes jaar hebben in Zuid-Afrika in principe recht op gratis gezondheidszorg. Maar in het geval van Bertusje openbaarden zich twee moeilijkheden: de wachtlijst bij staatsziekenhuizen voor openhartoperaties bleek ellenlang, en het echtpaar kreeg te horen dat medische ingrepen op kinderen met het downsyndroom `overbodig' werden geacht.

Pas toen de schrijnende kwestie in de openbaarheid kwam en het jongetje al negen maanden oud was, verscheen de reddende engel in de persoon van een pro-deo cardiologisch chirurg, professor Dirk du Plessis. Twee ziekenhuizen in Pretoria stelden hun faciliteiten ter beschikking en afgelopen dinsdag was de grote dag aangebroken, kleine Bertus ging onder het mes. En met succes, de cardioloog zei na afloop dat zowel de hartkleppen als de scheiding tussen de linker- en rechter hartwand defect bleken te zijn, maar dat zijn anderhalf uur durende operatie het euvel had hersteld. De dokter was te optimistisch, twee dagen later stierf het jongetje alsnog. Achterbleven het verdriet van de ouders en de vraag of eerder ingrijpen zijn leven had kunnen redden.

Zuid-Afrika is een land van grote contrasten: drie weken geleden werden kosten noch moeite gespaard voor een hartoperatie van een jong hondje, Milo. De puppy, ras Jack Russell, was eigendom van Corrie Lombaard uit de stad Boksburg, vlakbij Johannesburg. Maar een operatie op het beestje kon alleen in Kaapstad, op 1.400 kilometer afstand worden uitgevoerd. Milo werd naar de Kaap gevlogen en door een team van tien specialisten geopereerd. Hij werd teruggevlogen naar Johannesburg en kreeg in Onderstepoort een bloedtransfusie. Helaas: Milo redde het niet. Maar, zei de chirurg, de operatie was niet voor niets geweest, de chirurgen hadden er veel van opgestoken voor een volgende hond.

Verhalen over patiënten die niet op tijd of in het geheel niet werden geholpen zijn legio in Zuid-Afrika. Het beleid van minister van Gezondheidszorg, Nkosazana Zuma, komt samengevat neer op het eerlijk verdelen van de weinige middelen. De minister zegt dat sinds de regering Mandela in 1994 aantrad, de zorg met sprongen vooruit is gegaan en dat bestrijdt niemand. Kinderen en zwangere vrouwen hebben recht op gratis voorzieningen, terwijl voorheen exclusieve staatsziekenhuizen, zoals het `Johannesburgse Algemene', nu alle patiënten moeten toelaten.

Maar de minister oogst ook veel kritiek, om de dingen die niet zijn geregeld. Kortgeleden stierf een man in Durban omdat hij een nierdialyse niet kon bekostigen en er volgens zijn verzekering geen recht op had. Toen de broer van de minister, Malus Dlamini, een epilepticus, twee weken geleden geen plaatsje in een ziekenhuis in Durban kon krijgen, greep Zuma in en zorgde ze voor opname. Maar ook hier geen goed einde, afgelopen weekeinde overleed hij.

Een groep onderzoekers van de Universiteit van Witwatersrand in Johannesburg richtte in een reactie op Zuma's wankele beleid deze week de Research Group for Health Policy op. Directeur Helen Schneider liet weten louter het `algemeen belang' te willen dienen en geen politieke oogmerken te hebben. ,,Waar het ons om gaat, is de vraag waarom bepaalde beleidsbeslissingen niet worden genomen, ondanks het feit dat ze aantoonbaar juist zouden zijn', aldus Schneider. Als voorbeeld noemde ze het onthouden van virusremmende medicijnen aan zwangere vrouwen die zijn besmet met het aidsvirus. Bewezen is dat de medicijnen de kans dat het kind aidsvrij ter wereld komt, aanzienlijk vergroot. Aids is nu een ziekte die razendsnel om zich heen grijpt en de gezondheidszorg op hoge kosten jaagt. Volgens Schneider ontbreekt het op het op departement van gezondheid aan economisch inzicht.

Het enige grote succes waar minister Zuma vorig jaar op kon bogen, was het aannemen van de draconische wet tegen het roken. Totdat president Mandela de minister gelastte haar huiswerk over te doen. Te haastig in elkaar geflanst, constateerde de president, te veel ongezonde zinnen. Maar met de verkiezingen van mei in zicht, zal er weinig wetgeving meer afkomen. En of de huidige minister van Gezondheid het volgende kabinet haalt wordt door menigeen betwijfeld.