Buiten de centra floreren de boekhandels

Twee Amsterdamse boekhandels sloten recent de deuren: na De Verbeelding nu ook Allert de Lange. Staat de betere boekhandel onder druk?

,,Seks, gokken en vreten, wat moet een boekhandel daar tussen?'' Wim J. van Loon, directeur van Allert de Lange, weet waarom hij zijn boekhandel aan het Amsterdamse Damrak afgelopen dinsdag failliet heeft moeten laten verklaren. ,,Het Damrak is verloederd. In het verleden was het een toplocatie, nu komen er alleen toeristen, en moet je concurreren met snackbars en striptease-cafés.''

Na een aantal jaren van negatief rendement besloot de houdstermaatschappij Allert de Lange, waartoe ook de importeur Nilsson & Lamm en de Amsterdamse boekhandels Premsela en A la Carte behoren, de 119 jaar oude winkel te sluiten. Van Loon: ,,Zoiets geeft veel verdriet, want met de boekhandel is voor ons bedrijf alles begonnen. Nu komen er mensen naar me toe die zeggen dat het zo jammer is omdat hun grootouders al bij Allert de Lange kochten, of dat ze er zelf altijd in hun studententijd kwamen. Maar wij hebben ze de laatste jaren niet gezien.''

Allert de Lange is niet de enige middelgrote kwaliteitsboekhandel die de afgelopen jaren de deuren heeft moeten sluiten. Uit de Amsterdamse Utrechtsestraat verdween de in fotoboeken en literatuur gespecialiseerde winkel De Verbeelding, in Alkmaar werd Zwaan en Ter Burg overgenomen door Bertelsmann, en in Amsterdam wordt in maart het Modern Antiquariaat Van Gennep definitief gesloten. In dezelfde periode breidden grote boekhandels als Donner (Rotterdam), Scheltema (Amsterdam) uit, terwijl de totale boekverkopen licht stegen. Is er naast de superboekhandels en ketens als AKO en Bruna nog wel plaats voor de in belletrie gespecialiseerde winkel?

,,Het is moeilijk, maar met ons gaat het redelijk'', zegt Andrea Piersma van Boekhandel Van Gennep. ,,We redden het.'' Van Gennep zit in het centrum van Rotterdam, op een steenworp afstand van Donner, met acht verdiepingen de grootste boekhandel van Nederland. Hoe probeert Van Gennep daarmee te concurreren? Piersma: ,,Je moet absoluut niet iets veranderen aan je assortiment, daar komen mensen juist voor.'' En ze komen naar Van Gennep omdat ze zich niet op hun gemak voelen in ,,zo'n boekenfabriek'', zegt ze. ,,Hier nemen we tijd voor de klant. Hij kan rustig een kopje koffie drinken. Ik ken bijna de hele clientèle, de meesten bij naam. Ik weet van mensen wat hun smaak is, dus als ik iets heb gelezen waarvan ik denk dat iemand dat mooi zal vinden, dan wijs ik hem daar op.''

Donner in Rotterdam staat model voor het soort superwinkels waarvan er de komende jaren meer zullen komen. Halverwege de vele verdiepingen van Donner is een café. Behalve boeken kun je er ook een ruim assortiment klassieke en populaire cd's en cd-roms kopen. Donner is onderdeel van de Boekhandels Groep Nederland (BGN), die vestigingen heeft in twaalf steden, waaronder Scheltema in Amsterdam. Het bedrijf heeft ook vergevorderde plannen om Scheltema uit te breiden, onder andere met een café. Ook de Nijmeegse vestiging gaat verhuizen en uitbreiden. ,,Het gaat goed met onze bedrijven'', zegt woordvoerder G. van Sprang van de BGN. ,,We breiden gestaag uit.''

Mede dankzij het succes van zaken als Donner is de verkoop van boeken het afgelopen decennium structureel gestegen met twee à drie procent per jaar ,,Het is dus onzin om te zeggen dat het slecht gaat met de boekhandel'', zegt directeur Henk Kraima van de Stichting Collectieve Propaganda voor het Nederlandse boek (CPNB). ,,Over het algemeen gaat het goed.'' Het gaat slecht, denkt hij, met de kleinere boekhandels in de centra van de grote steden als Amsterdam en Rotterdam, die zich in de buurt bevinden van superwinkels als Donner en Scheltema. ,,Die worden gedwongen ook te groeien, of het hoofd boven water te houden door zich te specialiseren. Lukt dat niet, dan krijgen ze het moeilijk. Maar buiten die centra gaat het goed met de kleinere boekhandels.''

Kraijma doelt onder meer op Linnaeus aan de Amsterdamse Middenweg, dat in het afgelopen jaar een tweede winkel opende met een modern antiquariaat. ,,Het gaat ons goed'', zegt verkoper Marius Zeven. ,,We bestaan zeven jaar en er zit nog steeds groei in. We hebben geluk met onze ligging. De oude Watergraafsmeer bestaat voornamelijk uit koopwoningen; een kapitaalkrachtig publiek en veel mensen met kinderen die allemaal veel lezen.''

Ook uit de provinciesteden klinkt optimisme. Boekhandel Someren & Ten Bosch (200 vierkante meter in het centrum van Zutphen) meldt een omzetstijging van tien tot twaalf procent per jaar; dertig procent van de verkopen betreft literatuur. De omzet van de Kennemer Boekhandel (140 vierkante meter in Haarlem-Noord) groeide sinds de opening, ruim twee jaar geleden, met meer dan dertig procent. Eigenaar Rob Luckerhof: ,,Vorig jaar ben ik verhuisd naar een groter pand in de straat. Honderd vierkante meter was te klein voor een winkel die zijn literatuur en kinderboeken mooi wil uitstallen. Maar je moet oppassen dat je niet té groot wordt; de consument vindt juist de overzichtelijkheid plezierig. Ik heb binnen korte tijd een trouwe, vaste klantenkring opgebouwd. Er was hier grote behoefte aan een boekhandel. Het is de locatie die het 'm doet.''