Jury VS: industrie schuldig aan geweld

Voor het eerst in de geschiedenis heeft een jury in New York negen Amerikaanse wapenfabrikanten aansprakelijk gesteld voor schietpartijen. De vuurwapens zijn door slordige marketing in verkeerde handen gevallen, zo meent de jury.

De uitspraak, die geldt als een doorbraak, berust deels op argumenten die eerder met succes tegen de Amerikaanse tabaksindustrie zijn gebruikt. Beide partijen legden gisteren een claim op de overwinning. De eisers omdat wapenfabrikanten schuldig zijn bevonden, de wapenindustrie omdat er weinig schadevergoeding is uitgekeerd.

De civiele procedure werd in 1995 aangespannen voor een federale rechtbank in Brooklyn, New York, door zes nabestaanden van slachtoffers van schietpartijen, alsmede de 19-jarige Steven Fox en zijn moeder. Fox kreeg gisteren als enige een schadevergoeding toegewezen van 560.000 dollar. Een vriendje schoot deze tiener enkele jaren geleden per ongeluk in het hoofd met een pistool dat hij op straat had gekocht. Fox overleefde het, maar de kogel kan niet uit zijn hoofd worden verwijderd. Een andere eiser, Diana Zaretsky, zei gisteren niet te treuren over het feit dat ze geen schadegeld krijgt. ,,Ik ben trots deel uit te maken van deze zaak, die hopelijk een momentum op gang brengt dat doorzet.''

In de rechtszaak zijn de 25 grootste wapenmakers collectief aangeklaagd, hoewel het bij de meeste schietpartijen niet duidelijk is welk merk wapen in het spel was. Dat is ook niet nodig, menen de eisers. Hun verwijt luidt dat de wapenindustrie de markt in staten met lakse wapenwetten - vooral in het zuiden - bewust overspoelt. Via malafide verkopers sijpelen wapens door naar de zwarte markt en naar staten met strikte wapenwetten, zoals New York.

De raadsman namens de wapenindustrie, James Dorr, houdt staande dat de wapenindustrie niet verantwoordelijkheid kan zijn voor vuurwapens als die eenmaal aan handelaars met de juiste vergunningen zijn verkocht. Het zou oneerlijk zijn ,,de makers van een legaal product verantwoordelijk te stellen voor de daden van criminelen waarover ze totaal geen controle hebben.'' Dat zou volgens Dorr's redenering zoiets zijn als autofabrikanten laten betalen voor het rijgedrag van een dronkeman.

De jury kwam slechts met zeer grote moeite tot een uitspraak. Twee dagen geleden verzochten juryleden de rechter of ze hun beraadslagingen mochten staken, omdat ze ,,emotioneel zijn leeggelopen en fysiek ziek zijn''. Rechter Jack B. Weinstein beval ze echter nog even door te zetten. Midden in de nacht kwamen ze er gisteren toch uit, al vertoont hun uitspraak sporen van een moeizaam compromis. ,,Men heeft besloten de baby in tweeën te klieven'', oordeelde een commentator in The Washington Post.

Voor drie van de zeven schietpartijen, waarbij twee doden vielen, zijn negen wapenfabrikanten aansprakelijk: American Arms, Arcadia, Beretta, Bryco, Colt, Glock, Phoenix, Sigarms en Taurus. Alleen nalatig zijn Calico, Freedom Arms, International Armament, Jennings, K.B.I en Sundance Industries. De overigen, waaronder Browning, Smith and Wesson en Sturm, Ruger and Company, zijn niet nalatig in hun marketing bevonden.

De zaak in New York is zeer nauw gevolgd door de groep Amerikaanse steden die de wapenindustrie, goed voor een jaarlijks winst van 2 tot 3 miljard dollar, aansprakelijk willen stellen voor de enorme politie- en ziekenhuiskosten ten gevolge van vuurwapengeweld. Dat zijn onder meer Chicago, New Orleans, Miami-Dade County en Bridgeport, Connecticut. Veel andere steden overwegen nog of ze schadevergoeding zullen eisen. De steden beroepen zich eveneens op nalatige marketing en op onvoldoende veiligheid van vuurwapens.

De wapenindustrie lobbiet op haar beurt vooral bij de Congressen van individuele staten, die in de regel veel conservatiever zijn dan de grote steden en zeer toegankelijk voor lobbyisten, met name in het wapenvriendelijke zuiden van de Verenigde Staten. De staat Georgia, waarvan gouverneur Roy Barnes de steun heeft van de machtige lobbygroep de National Rifle Association (NRA), nam deze week een wet aan om dit soort rechtzaken tegen de wapenindustrie te verbieden. Atlanta, de hoofdstad van Georgia, en vier andere steden, hebben aangekondigd dat aan te vechten.

James Baker, hoofd van de lobby-afdeling van de NRA, zegt te verwachten komend jaar 25 tot 30 staten zover te krijgen soortgelijke wetten aan te nemen. Veertig staten hebben al wetten die het de grote steden verbiedt een strenger wapenbeleid te hanteren dat de staat.

De eisers verwijten de wapenproducenten dat nauwelijks pogingen zijn gedaan criminele wapenverkopers te indentificeren en te straffen; `spijtoptanten' uit de industrie bevestigen dat er weinig moeite is gedaan voor het opstellen van zwarte lijsten. ,,Het kan ze simpelweg niets schelen'', stelde advocaat Michael Feldberg. De fabrikanten zouden daarom aansprakelijk zijn zoals chemische concerns dat zijn als ze giftige stoffen in het milieu laten lekken: ook dan hoeft niet met honderd procent zekerheid bewezen te worden bewezen dat concrete gezondheidsschade gevolg is van blootstelling aan hun concrete gif.